การเข้ารับบริการตรวจคัดกรองโรคเบาหวานและความดันโลหิตสูงของประชากรไทยและปัจจัยกำหนดในปี พ.ศ. 2562 และ พ.ศ. 2566

บทคัดย่อ

การศึกษานี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาการเข้ารับบริการตรวจคัดกรองโรคเบาหวานและความดันโลหิตสูง
และปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับการเข้ารับบริการของประชากรไทยที่มีอายุตั้งแต่ 15 ปีขึ้นไป ที่ไม่ได้เกิดจากการเจ็บป่วย ในปี พ.ศ. 2562 และ พ.ศ. 2566 ซึ่งเป็นช่วงก่อนและหลังการแพร่ระบาดของโควิด-19 โดยใช้ข้อมูลจากโครงการสำรวจอนามัยและสวัสดิการของสำนักงานสถิติแห่งชาติ วิเคราะห์ข้อมูลด้วยสถิติพรรณนา การวิเคราะห์
การถดถอยโลจิสติกทวิภาค (Binary Logistic Regression) และ Pooled Binary Logistic Regression บนชุดข้อมูลภาคตัดขวางที่รวมสองรอบการสำรวจ (Pooled Repeated Cross - Sections) ผลการศึกษาพบว่า สัดส่วน
ของประชากรไทยที่ไม่ได้เจ็บป่วยและเข้ารับบริการตรวจคัดกรองโรคเบาหวานและความดันโลหิตสูง ในปี พ.ศ. 2566 ลดลงเมื่อเปรียบเทียบกับปี พ.ศ. 2562 (OR = 0.61) ผลการวิเคราะห์การถดถอยโลจิสติกทวิภาคพบว่าปัจจัย อายุ
เขตที่อยู่อาศัย ภาคที่อยู่อาศัย ระดับการศึกษา อาชีพ และสวัสดิการสุขภาพ มีความสัมพันธ์กับการตรวจคัดกรองโรคเบาหวานและความดันโลหิตสูง ของประชากรไทยอายุ 15 ปีขึ้นไปอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ ทั้งในปี พ.ศ. 2562
และ 2566 ในขณะที่ปัจจัย เพศและสถานภาพสมรส พบความสัมพันธ์อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติเฉพาะในปี พ.ศ. 2566 เท่านั้น โดยอายุ และสวัสดิการสุขภาพมีความสัมพันธ์สูงกับการตรวจคัดกรองโรคเบาหวานและความดันโลหิตสูง นอกจากนี้เมื่อพิจารณาทิศทางของความสัมพันธ์ของปัจจัยต่าง ๆ ในแต่ละปีเปรียบเทียบกัน พบว่า ปัจจัยที่มีทิศทาง
ของความสัมพันธ์แตกต่างกันระหว่างปี พ.ศ. 2562 และ ปี 2566 คือ ภาคที่อยู่อาศัย ดังนั้นการส่งเสริมให้ประชากรเข้ารับการตรวจคัดกรองให้มากขึ้นและทำอย่างต่อเนื่อง ควรมุ่งเน้นส่งเสริมประชากรในกลุ่มเพศชาย ผู้ที่มีอายุ
15 - 34 ปี ผู้ที่มีสถานภาพโสด อาศัยอยู่ในเขตเทศบาล โดยเฉพาะกรุงเทพฯ และภาคกลาง มีการศึกษาระดับกลาง กลุ่มอาชีพลูกจ้างรัฐบาล/รัฐวิสาหกิจ ลูกจ้างเอกชน อีกทั้งส่งเสริมให้สวัสดิการด้านสุขภาพครอบคลุมการตรวจคัดกรองโรคเบาหวานและความดันโลหิตสูงในทุกประเภทสวัสดิการ

คำสำคัญ: การตรวจคัดกรอง, เบาหวาน, ความดันโลหิตสูง, การเข้าถึงบริการสุขภาพ