การพัฒนารูปแบบการสอนใช้ยาฉีดอินซูลินแบบเข็มร่วมกับการบริบาลทางเภสัชกรรม เพื่อเสริมสร้างความรู้และทักษะในผู้ป่วยโรคเบาหวานชนิดที่ 2 ที่ควบคุมระดับน้ำตาลในเลือดไม่ได้

บทคัดย่อ

บทคัดย่อ

            การวิจัยเชิงปฏิบัติการครั้งนี้ มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาสถานการณ์ พัฒนารูปแบบการสอนและบริบาลทางเภสัชกรรม และประเมินประสิทธิผลของรูปแบบในผู้ป่วยเบาหวานชนิดที่ 2 ที่ใช้ยาฉีดอินซูลินด้วยกระบอกฉีด ดำเนินการศึกษา 3 ระยะ ณ คลินิกโรคไม่ติดต่อเรื้อรัง ศูนย์สุขภาพชุมชน โรงพยาบาลโกสุมพิสัย กลุ่มเป้าหมายประกอบด้วยผู้ป่วย 30 ราย และบุคลากรทางการแพทย์ 12 คน เครื่องมือที่ใช้ในการศึกษา ได้แก่ แบบประเมินทักษะการฉีดอินซูลิน แบบวัดความร่วมมือในการใช้ยา (MMAS-8) และแบบประเมินความรู้ วิเคราะห์ข้อมูลด้วยสถิติเชิงพรรณนาและสถิติ Paired t-test

            ผลการศึกษาในระยะแรกพบสถานการณ์ปัญหาสำคัญคือ ผู้ป่วยยังมีความเชื่อที่ไม่ถูกต้องเกี่ยวกับการฉีดยา และขาดทักษะปฏิบัติที่เหมาะสม โดยเฉพาะขั้นตอนการเตรียมยา
การไล่ฟองอากาศ และการเก็บรักษายาอินซูลินที่ไม่ถูกวิธี ผู้วิจัยจึงพัฒนารูปแบบการสอนที่เรียกว่า PITT DM Model ซึ่งประกอบด้วยขั้นตอนการระบุปัญหาการสั่งใช้ยา (Prescribing) การให้ข้อมูลและปรับทัศนคติเชิงลึก (Introduction) การสอนและทดลองปฏิบัติทักษะเชิงรุก (Teaching/Testing) การส่งมอบยาพร้อมอุปกรณ์สนับสนุน (Dispensing) และการใช้ระบบติดตามประเมินผลต่อเนื่อง (Monitoring) ภายหลังการพัฒนารูปแบบพบว่า คะแนนเฉลี่ยความรู้ ความร่วมมือในการใช้ยา และทักษะการฉีดยาของผู้ป่วยเพิ่มขึ้นอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p < 0.001) นอกจากนี้ในด้านผลลัพธ์ทางคลินิกพบว่าระดับน้ำตาลสะสมในเลือด (HbA1c) เฉลี่ยลดลงจากร้อยละ 10.57 เหลือร้อยละ 9.03 และระดับน้ำตาลในเลือดขณะอดอาหาร (FBS) เฉลี่ยลดลงจาก 208.70 เป็น 171.20 มิลลิกรัมต่อเดซิลิตร อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p < 0.001) โดยกลุ่มตัวอย่างมีความพึงพอใจต่อรูปแบบการบริการโดยรวมในระดับมาก
สรุปได้ว่ารูปแบบ PITT DM model สามารถปิดช่องว่างของปัญหาทักษะการบริหารยาผ่านกระบวนการบริบาลทางเภสัชกรรมที่มีประสิทธิภาพ ส่งผลให้การควบคุมระดับน้ำตาลในเลือดของผู้ป่วยเบาหวานชนิดที่ 2 บรรลุเป้าหมายการรักษาได้อย่างยั่งยืน

คำสำคัญ : เบาหวานชนิดที่ 2, ยาฉีดอินซูลิน, การบริบาลทางเภสัชกรรม, ทักษะการฉีดยา