ปัจจัยเสี่ยงที่สัมพันธ์กับการเกิดภาวะยารั่วซึมออกนอกหลอดเลือด จากการใช้ยานอร์อิพิเนฟริน ในผู้ป่วยใน โรงพยาบาลปัตตานี
คำสำคัญ:
การรั่วซึมของยาออกนอกหลอดเลือด, อาการไม่พึงประสงค์จากยา, ยานอร์อิพิเนฟรินบทคัดย่อ
ความเป็นมา: การรั่วซึมของยาออกนอกหลอดเลือด (extravasation) เป็นอาการไม่พึงประสงค์ (adverse drug reaction; ADR) ที่พบได้จากการบริหาร norepinephrine ทางหลอดเลือดดำเกิดได้จากหลายปัจจัย การค้นหาปัจจัยเสี่ยงที่อาจมีความสัมพันธ์กับการเกิด extravasation สามารถนำไปสู่การวางระบบป้องกันและลดความรุนแรงจากอาการไม่พึงประสงค์ในโรงพยาบาล
วัตถุประสงค์: เพื่อศึกษาปัจจัยที่ทำให้เกิด extravasation จากการบริหาร norepinephrine ในผู้ป่วยใน โรงพยาบาลปัตตานี
วิธีการศึกษา: เป็นการศึกษาเชิง explorative prognostic factor research รูปแบบ retrospective observational cohort design ในผู้ป่วยใน โรงพยาบาลปัตตานีที่ได้รับ norepinephrine ตั้งแต่ 1 ตุลาคม พ.ศ. 2563 ถึง 31 ธันวาคม พ.ศ. 2566 สืบค้นข้อมูลจากโปรแกรม HOSxP และบันทึกเวชระเบียน จำนวน 95 ราย แบ่งเป็นกลุ่มที่พบ ADR 23 ราย และกลุ่มที่ไม่พบ ADR 72 ราย เปรียบเทียบปัจจัยที่ทำให้เกิด ADR ด้วยสถิติ t-test, exact probability test และวิเคราะห์ความสัมพันธ์ด้วย odds ratio univariable และ multivariable logistic regression analysis
ผลการศึกษา: อัตราการให้ยา (median, IQR) ในกลุ่มที่พบ ADR 1.2 mg/hr (IQR 0.68-2.20) เปรียบเทียบกับ 0.4 mg/hr (IQR 0.20-0.54) ในกลุ่มที่ไม่พบ ADR (OR = 4.02; 95%CI: 1.6-10.2, p-value < 0.01) ระยะเวลาที่ได้รับยา (median, IQR) ในกลุ่มที่พบ ADR 4 วัน (IQR 2-8) เปรียบเทียบกับกลุ่มที่ไม่พบ ADR 3 วัน (IQR 2-4) (OR = 1.29; 95%CI: 1.06-1.59, p-value < 0.05) และกลุ่มที่พบ ADR ได้รับยาร่วมกับ sodium bicarbonate 7.5% ชนิดฉีดร้อยละ 65.2 และร้อยละ 23.6 ในกลุ่มที่ไม่พบ ADR (OR = 9.41; 95%CI: 1.94-45.67, p-value < 0.01) ลักษณะทั้ง 3 อย่างเพิ่มความเสี่ยงต่อการเกิด ADR อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p-value < 0.05)
สรุปผลการศึกษา: ปัจจัยเสี่ยงที่สัมพันธ์ต่อการเกิด ADR ได้แก่ อัตราการให้ยาที่เพิ่มขึ้น ระยะเวลาการให้ยาที่นานกว่า และการได้รับร่วมกับยาที่มีค่า osmolality สูง ส่งผลต่อการเกิด extravasation อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p-value < 0.05)
เอกสารอ้างอิง
ภาสกร รัตนเดชสกุล, จันทร์จารึก รัตนเดชสกุล. ลดความเสี่ยงจากการใชยาดวยขอมูล ADR (adverse drug reaction) [อินเทอร์เน็ต]. นนทบุรี: ศูนย์การศึกษาต่อเนื่องทางเภสัชศาสตร์ สภาเภสัชกรรม; 2560 [สืบค้นเมื่อ 3 พ.ค. 2567]. สืบค้นจาก: https://ccpe.pharmacycouncil.org/index.php?option=article_detail&subpage=article_detail&id=312
West Midlands Expert Advisory Group for Systemic Anti-Cancer Therapy (SACT). Guideline for management of extravasation of systemic anticancer therapy including cytotoxic agents [Internet]. West Midlands: National Health Service; 2017 [cited 2024 Apr 27]. Available from: https://www.england.nhs.uk/mids-east/wp-content/uploads/sites/7/2018/04/management-extravasation-of-a-systemic-anti-cancer-therapy-including-cytotoxic-agents.pdf
พิพัฒน์ เกาะแก้ว. ประสิทธิผลของแนวปฏิบัติป้องกันการเกิดหลอดเลือดดำส่วนปลายอักเสบจากการใช้ยาที่มีความเสี่ยงสูงในงานห้องผู้ป่วยหนัก 2 โรงพยาบาลลำพูน วารสารสาธารณสุขและสุขภาพศึกษา [อินเทอร์เน็ต]. 2567 [สืบค้นเมื่อ 30 เม.ย. 2567];4(1):e266990. สืบค้นจาก: https://he02.tci-thaijo.org/index.php/tjphe/article/view/266990
O'Grady NP, Alexandar M, Burns LA, Dellinger EP, Garland J, Heard SO, et al. Guidelines for the prevention of intravascular catheter-related infections. Clin Infect Dis. 2011;52(9):e162-93. doi: 10.1093/cid/cir257.
ลำดวน มีภาพ, อนัฆพงษ์ พันธุ์มณี, คำผล สัตยาวงษ์, ธิดารัตน์ เกษแก้วกาญจน์, นลัทพร สืบเสาะ, ประกายรุ่ง ต้นทัพไทย, และคณะ. ผลการทดสอบปฏิบัติการพยาบาลเพื่อจัดการอาการของการรั่วซึมของยาและสารละลายทางหลอดเลือดดำส่วนปลาย ในหอผู้ป่วยอายุรกรรม โรงพยาบาลศรีนครินทร์. วารสารโรงพยาบาลมหาวิทยาลัยขอนแก่น [อินเทอร์เน็ต]. 2563 [สืบค้นเมื่อ 25 มี.ค. 2567];1(4):228-303. สืบค้นจาก: https://www.kkuhj.com/files/2021/5ca961a7417d458fbf77cab4027bbad2.pdf
จรีณา คงพันธุ์, ผกากรอง พันธุ์ไพโรจน์. ผลของการใช้แนวปฏิบัติการให้ยาที่มีความเสี่ยงสูงต่อการปฏิบัติการพยาบาลและอุบัติการณ์การเกิดภาวะหลอดเลือดดำส่วนปลายอักเสบ ในหอผู้ป่วยกึ่งวิกฤตอายุกรรม โรงพยาบาลสงขลา. วารสารวิทยาลัยพยาบาลพระจอมเกล้า จังหวัดเพชรบุรี [อินเทอร์เน็ต]. 2564 [สืบค้นเมื่อ 25 มี.ค. 2567];4(1):156-69. สืบค้นจาก: https://he01.tci-thaijo.org/index.php/pck/article/view/246931
Extravasation Information. Extravasation injury definition [Internet]. n.p.: Extravasation Information 2016-2023; 2023 [cited 29 May 2024]. Available from: http://www.extravasation.org.uk
Brooks N. Intravenous therapy administration: a practical guide [Internet]. Keswick (England): M&K Update Ltd.; 2017 [cited 30 Jun 2024]. Available from: https://www.mkupdate.co.uk/book/100091-intravenous-therapy-administration-a-practical-guide
Royal College of Nursing. Standards for infusion therapy, 4th ed. [Internet]. London: Royal College of Nursing; 2016 [cited 18 Mar 2024]. Available from: https://www.rcn.org.uk/clinical-topics/Infection-prevention-and-control-advice/Standards-for-infusion-therapy
Dougherty L. IV therapy: recognizing the differences between infiltration and extravasation. Br J Nurs. 2008;17(14):896, 898-901. doi: 10.12968/bjon.2008.17.14.30656.
สมาคมเภสัชกรรมโรงพยาบาล (ประเทศไทย). อาการไม่พึงประสงค์จากการใช้ยา. ใน: กรอบงานพื้นฐานระบบยา [อินเทอร์เน็ต]. กรุงเทพมหานคร: สมาคมเภสัชกรรมโรงพยาบาล (ประเทศไทย); 2563 [สืบค้นเมื่อ 18 มี.ค. 2564]. หน้า 23-27. สืบค้นจาก: https://www.thaihp.org/wp-content/uploads/2022/06/หนังสือกรอบงานพื้นฐาน.pdf
Peduzzi P, Concato J, Kemper E, Holford TR, Feinstein AR. A simulation study of the number of events per variable in logistic regression analysis. J Clin Epidemiol. 1996;49(12):1373-9. doi:10.1016/s0895-4356(96)00236-3.
Van der Wal G, Janssen JC, Spronk PE. Extravasation injury by norepinephrine: a case report and description of treatment options. Neth J Crit Care [Internet]. 2013 [cited 2024 Apr 27];17(3):15-7. Available from: https://de-intensivist.nl/wp-content/uploads/2022/06/V17-NO3-Extravasation-injury-by-norepinephrine-a-case-report-and-description-of-treatment-options.pdf
ปภัสรา วรรณทอง. Phlebitis และ extravasation จากยา non-cytotoxic: อาการไมพึงประสงคจากยาที่เภสัชกรควรรู้ [อินเทอร์เน็ต]. นนทบุรี: ศูนย์การศึกษาต่อเนื่องทางเภสัชศาสตร์ สภาเภสัชกรรม; 2563 [สืบค้นเมื่อ 30 เม.ย. 2567]. สืบค้นจาก: https://ccpe.pharmacycouncil.org/index.php?option=article_detail&subpage=article_detail&id=824
ปาริชาติ ลิ้มเจริญ, ทองเปลว ชมจันทร์. การศึกษาการเกิดภาวะรั่วซึมของยาออกนอกหลอดเลือดดำ ในผู้ป่วยที่ได้รับยานอร์อิปิเนฟรินทางหลอดเลือดดำส่วนปลาย. วารสารโรงพยาบาลสิงห์บุรี [อินเทอร์เน็ต]. 2566 [สืบค้นเมื่อ 25 มี.ค. 2567];32(2):B92-110. สืบค้นจาก: https://he01.tci-thaijo.org/index.php/shj/article/view/263285
Karimee D, Buakhong M, Lertvipapath P, Limsuwat C. Incidence of extravasation during norepinephrine administration via peripheral venous catheter in emergency patients. J Health Sci Med Res. 2024;42(4):e20241039. doi: 10.31584/jhsmr.20241039.
ดาวน์โหลด
เผยแพร่แล้ว
วิธีการอ้างอิง
ฉบับ
บท
การอนุญาต
ลิขสิทธิ์ (c) 2025 กองบริหารการสาธารณสุข สำนักงานปลัดกระทรวงสาธารณสุข และ ชมรมเภสัชกรโรงพยาบาลกระทรวงสาธารณสุข
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
ข้อความภายในบทความที่ตีพิมพ์ในวารสารเภสัชกรรมคลินิกทั้งหมด รวมถึงรูปภาพประกอบ ตาราง เป็นลิขสิทธิ์ของกองบริหารการสาธารณสุข สำนักงานปลัดกระทรวงสาธารณสุข และ ชมรมเภสัชกรโรงพยาบาลกระทรวงสาธารณสุข การนำเนื้อหา ข้อความหรือข้อคิดเห็น รูปภาพ ตาราง ของบทความไปจัดพิมพ์เผยแพร่ในรูปแบบต่าง ๆ เพื่อใช้ประโยชน์ในเชิงพาณิชย์ ต้องได้รับอนุญาตจากกองบรรณาธิการวารสารเภสัชกรรมคลินิกอย่างเป็นลายลักษณ์อักษร
กองบริหารการสาธารณสุข สำนักงานปลัดกระทรวงสาธารณสุข และ ชมรมเภสัชกรโรงพยาบาลกระทรวงสาธารณสุข อนุญาตให้สามารถนำไฟล์บทความไปใช้ประโยชน์และเผยแพร่ต่อได้ โดยอยู่ภายใต้เงื่อนไขสัญญาอนุญาตครีเอทีฟคอมมอน (Creative Commons License: CC) โดย ต้องแสดงที่มาจากวารสาร – ไม่ใช้เพื่อการค้า – ห้ามแก้ไขดัดแปลง, Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International (CC BY-NC-ND 4.0)
ข้อความที่ปรากฏในบทความในวารสารเป็นความคิดเห็นส่วนตัวของผู้เขียนแต่ละท่านไม่เกี่ยวข้องกับกองบริหารการสาธารณสุข สำนักงานปลัดกระทรวงสาธารณสุข และ ชมรมเภสัชกรโรงพยาบาลกระทรวงสาธารณสุข และบุคลากรในกองฯ หรือ ชมรมฯ แต่อย่างใด ความรับผิดชอบองค์ประกอบทั้งหมดของบทความแต่ละเรื่องเป็นของผู้เขียนแต่ละท่าน หากมีความผิดพลาดใด ๆ ผู้เขียนแต่ละท่านจะรับผิดชอบบทความของตนเอง ตลอดจนความรับผิดชอบด้านเนื้อหาและการตรวจร่างบทความเป็นของผู้เขียน ไม่เกี่ยวข้องกับกองบรรณาธิการ
