ผลกระทบของการเปลี่ยนแปลงโครงสร้างประชากรต่อระบบสุขภาพของประเทศไทย

บทคัดย่อ

การศึกษานี้เป็นการวิเคราะห์สถานการณ์ร่วมกับการวิจัยเชิงพยากรณ์ มีวัตถุประสงค์เพื่อคาดประมาณขนาดและโครงสร้างประชากรไทยในอนาคต รวมถึงประเมินผลกระทบต่อความต้องการบริการและค่าใช้จ่ายด้านสุขภาพ โดยคาดประมาณประชากรด้วยโปรแกรม Demographic Analysis & Population Projection System (DAPPS) จนถึงปี พ.ศ. 2630 ภายใต้ 3 ฉากทัศน์ คาดประมาณจำนวนผู้ป่วยนอกและผู้ป่วยในด้วยวิธีการปรับอัตราเฉพาะกลุ่มอายุคงที่ (Constant age-specific rate method) พร้อมคาดประมาณค่าใช้จ่ายด้านสุขภาพด้วยกรอบแนวคิดบัญชีกระแสการโอนประชาชาติ ผลการศึกษาแสดงให้เห็นว่าประเทศไทยกำลังเผชิญกับสถานการณ์ "ประชากรหดตัว" อย่างรุนแรง คาดการณ์ว่าจำนวนประชากรรวมของประเทศจะลดลงกว่าครึ่งหนึ่งจาก 65.0 ล้านคนในปี พ.ศ. 2567 เหลือเพียงประมาณ 26.2 ล้านคน (ในฉากทัศน์แนวโน้มปานกลาง) ภายในปี พ.ศ. 2630 สัดส่วนประชากรวัยเด็กและวัยแรงงานจะหดตัวลงอย่างรวดเร็วเหลือเพียงร้อยละ 5.7 และ 41.5 ตามลำดับ ในขณะที่สัดส่วนผู้สูงอายุจะพุ่งสูงขึ้นจนถึงร้อยละ 52.8 กลายเป็นประชากรกลุ่มใหญ่ที่สุดของประเทศ ส่งผลให้ทั้งการใช้บริการและค่าใช้จ่ายด้านสุขภาพจะไปตกอยู่ในกลุ่มผู้สูงอายุ ซึ่งคาดว่าจะครองสัดส่วนบริการผู้ป่วยนอกร้อยละ 82.0 ผู้ป่วยในร้อยละ 77.5 และร้อยละ 72.8 ของค่าใช้จ่ายด้านสุขภาพทั้งหมดในอนาคต ตรงข้ามกับความต้องการบริการด้านสูติกรรมและกุมารเวชกรรมที่จะลดลงอย่างชัดเจน เพื่อเตรียมความพร้อมรับมือกับผลกระทบที่กำลังจะเกิดขึ้น การกำหนดนโยบายเพื่อปรับโครงสร้างระบบบริการสุขภาพ การวางแผนกำลังคนและการถ่ายโอนทรัพยากรด้านสาธารณสุขเพื่อรองรับการดูแลกลุ่มผู้สูงอายุ จึงเป็นเรื่องจำเป็นที่ต้องเร่งดำเนินการ