การพัฒนารูปแบบการจัดทำแผนกลยุทธ์องค์กรด้านสุขภาพ โดยการมีส่วนร่วมของนักยุทธศาสตร์สาธารณสุข

บทคัดย่อ

การวิจัยและพัฒนา (Research & Development: R&D) ครั้งนี้ ใช้รูปแบบการวิจัยแบบผสานวิธี (Mixed Method Research) มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) พัฒนารูปแบบและคู่มือเชิงปฏิบัติการการจัดทำแผนกลยุทธ์สำหรับองค์กรด้านสุขภาพ 2) ประเมินความเหมาะสมของคู่มือเชิงปฏิบัติการ และ 3) ประเมินเบื้องต้นผลการใช้คู่มือเชิงปฏิบัติการต่อความรู้และความพึงพอใจของผู้ใช้ การวิจัยดำเนินการระหว่างเดือนกุมภาพันธ์ พ.ศ. 2568 ถึงเดือนมกราคม พ.ศ. 2569 และแบ่งออกเป็น 3 ระยะ โดยระยะที่ 1 การศึกษารูปแบบและพัฒนาร่างคู่มือเชิงปฏิบัติการการจัดทำแผนกลยุทธ์สำหรับองค์กรด้านสุขภาพ (R1 - D1) ขั้นตอน R1 ศึกษารูปแบบโดยใช้วิธีการทบทวนวรรณกรรมและการสนทนากลุ่มกับผู้ให้ข้อมูลสำคัญ จำนวน 30 คน ประกอบด้วย นักยุทธศาสตร์สาธารณสุขและผู้เชี่ยวชาญด้านการวางแผนยุทธศาสตร์ ขั้นตอน D1 พัฒนาเป็นร่างคู่มือเชิงปฏิบัติการและตรวจสอบความตรงเชิงเนื้อหาโดยผู้เชี่ยวชาญ จำนวน 3 คน ระยะที่ 2การทดลองใช้และประเมินคุณภาพของรูปแบบและคู่มือเชิงปฏิบัติการ (R2) ขั้นตอน R2.1 การทดลองใช้เบื้องต้น (Pilot Test) กับบุคลากรที่เกี่ยวข้องกับการวางแผนกลยุทธ์ของสำนักงานปลัดกระทรวงสาธารณสุข (ส่วนกลาง) จำนวน 32 คน ขั้นตอน R2.2 ทดลองใช้ภาคสนาม (Field Test) กับบุคลากรสำนักงานปลัดกระทรวงสาธารณสุขระดับเขตสุขภาพ จำนวน 96 คน และระยะที่ 3 เป็นการปรับปรุงคู่มือเชิงปฏิบัติการฉบับสมบูรณ์ (D2) เครื่องมือวิจัยประกอบด้วย แนวคำถาม การสนทนากลุ่ม แบบประเมินความเหมาะสมของคู่มือเชิงปฏิบัติการ แบบทดสอบความรู้ด้านการจัดทำแผนกลยุทธ์องค์กร และแบบสอบถามความพึงพอใจของผู้ใช้คู่มือเชิงปฏิบัติการ ข้อมูลเชิงคุณภาพวิเคราะห์ด้วยการวิเคราะห์เนื้อหา ส่วนข้อมูลเชิงปริมาณวิเคราะห์ด้วยสถิติเชิงพรรณนา ได้แก่ ความถี่ ร้อยละ ค่าเฉลี่ย ส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน และสถิติเชิงอนุมานด้วย Pairedt - test เพื่อทดสอบความแตกต่างของค่าเฉลี่ย

ผลการวิจัยพบว่า รูปแบบการจัดทำแผนกลยุทธ์องค์กรด้านสุขภาพและคู่มือเชิงปฏิบัติการที่พัฒนาขึ้นจากกระบวนการมีส่วนร่วมของนักยุทธศาสตร์สาธารณสุข ประกอบด้วย 4 องค์ประกอบสำคัญ ได้แก่ 1) การทบทวนและวิเคราะห์สภาพแวดล้อม 2) การกำหนดกลยุทธ์ 3) การนำกลยุทธ์ไปสู่การปฏิบัติ และ 4) การประเมินและควบคุมกลยุทธ์ ผู้เข้าร่วมการวิจัยประเมินว่าคู่มือมีความเหมาะสมอยู่ในระดับสูง ทั้งในด้านรูปแบบ ความถูกต้องของเนื้อหา ภาษา และการนำไปใช้ นอกจากนี้ ภายหลังการใช้คู่มือร่วมกับการฝึกปฏิบัติ ผู้เข้าร่วมการวิจัยมีคะแนนความรู้เพิ่มขึ้นอย่างมีนัยสำคัญ และมีความพึงพอใจต่อการใช้คู่มือในระดับสูง ชี้ให้เห็นว่ารูปแบบและคู่มือเชิงปฏิบัติการที่พัฒนาขึ้นมีศักยภาพในการเป็นแนวทางปฏิบัติที่สนับสนุนกระบวนการวางแผนกลยุทธ์ในองค์กรด้านสุขภาพ อย่างไรก็ตามควรมีการศึกษาต่อเนื่องเพื่อประเมินผลลัพธ์ของการนำไปใช้ในระยะยาว และตรวจสอบความเหมาะสมของการประยุกต์ใช้ในบริบทขององค์กรที่หลากหลาย

คำสำคัญ: การจัดทำแผนกลยุทธ์องค์กรด้านสุขภาพ; การมีส่วนร่วม; นักยุทธศาสตร์สาธารณสุข