การพัฒนาเครื่องมือในการทำนายการวินิจฉัยโรคไข้เลือดออกในผู้ป่วยเด็ก โรงพยาบาลแพร่
บทคัดย่อ
บทนำ: โรคไข้เลือดออกเป็นปัญหาสาธารณสุขที่สำคัญ แต่ละปีมีผู้ป่วยไข้เลือดออกถึง 390 ล้านรายทั่วโลก โดยในปี พ.ศ. 2566 ประเทศไทยพบผู้ป่วยสะสมถึง 156,097ราย และเสียชีวิตถึง 175 ราย คิดเป็นอัตราป่วยตายร้อยละ 0.11 สำหรับตึกกุมารเวชกรรม โรงพยาบาลแพร่ แม้ยังไม่พบผู้ป่วยเสียชีวิตจากโรคไข้เลือดออกแต่จำนวนผู้ป่วยมีแนวโน้มเพิ่มมากขึ้นในแต่ละปี โดยจากข้อมูลย้อนหลังตั้งแต่ปี พ.ศ. 2562 จนถึงปี พ.ศ. 2566 พบผู้ป่วยสะสม ต่อปี จำนวน 12, 1, 6, 73 และ 66 ราย ตามลำดับ การตรวจด้วย Dengue Duo สามารถยืนยันการวินิจฉัย แต่โรงพยาบาลแพร่ไม่สามารถตรวจ Dengue Duo นอกเวลาราชการได้ ทำให้การวินิจฉัยโรคล่าช้า หากมีเครื่องมือทำนายการวินิจฉัยโรคไข้เลือดออก จะช่วยให้วินิจฉัยโรคได้รวดเร็วมากยิ่งขึ้น
วัตถุประสงค์: ค้นหาปัจจัยที่เกี่ยวข้องกับโรคไข้เลือดออก และนำปัจจัยดังกล่าวมาพัฒนาเครื่องมือในการทำนายการวินิจฉัยโรคไข้เลือดออก
วิธีการศึกษา: การศึกษาภาคตัดขวางแบบย้อนหลัง ศึกษาข้อมูลในเด็กอายุ 5-15 ปี ที่มารับการรักษาในโรงพยาบาลแพร่ ด้วยอาการไข้ 2-7 วัน ตั้งแต่ 1 มกราคม 2562 ถึง 16 สิงหาคม 2567 แบ่งผู้ป่วยออกเป็น 2 กลุ่ม ได้แก่ กลุ่ม Dengue Duo positive และกลุ่ม Dengue Duo negative เปรียบเทียบด้วยการวัดความสัมพันธ์เพื่อหาความแตกต่างระหว่างข้อมูลเชิงกลุ่มและสถิติอนุมานที่ใช้เปรียบเทียบค่าเฉลี่ยของข้อมูลเชิงปริมาณ วิเคราะห์ปัจจัยทำนาย การวินิจฉัยไข้เลือดออกด้วยการวิเคราะห์ความสัมพันธ์ระหว่างตัวแปรต้นเพียงตัวเดียวและหลายตัวกับตัวแปรตาม และวิเคราะห์ความสามารถของเครื่องมือด้วยพื้นที่ใต้เส้นโค้ง ROC
ผลการศึกษา: ปัจจัยทำนายการวินิจฉัยโรคไข้เลือดออก ได้แก่ ช่วงอายุ 13-15 ปี ปริมาณเม็ดเลือดขาว <5,000 cells/mm³ และปริมาณเกล็ดเลือด <150,000 cells/mm³ โดยโมเดลทำนายที่ประกอบด้วย อายุ อาการทางคลินิก และผลตรวจทางโลหิตวิทยาให้ประสิทธิภาพดีที่สุด (พื้นที่ใต้เส้นโค้ง ROC 83.5%)
สรุป: โมเดลทำนายที่ประกอบด้วยอายุ อาการทางคลินิก และผลตรวจทางโลหิตวิทยาสามารถใช้ทำนายการวินิจฉัยโรคไข้เลือดออกได้ อย่างไรก็ตามการตรวจ Dengue Duo ยังมีความจำเป็นเพื่อยืนยันการวินิจฉัย
คำสำคัญ: โรคไข้เลือดออก, ผู้ป่วยเด็ก, การทำนายการวินิจฉัย, เครื่องมือทำนาย
เอกสารอ้างอิง
ราชวิทยาลัยกุมารแพทย์แห่งประเทศไทย. แนวทางเวชปฏิบัติการวินิจฉัยและการรักษาโรคไข้เลือกออกเดงกีในเด็ก และวัยรุ่น. กรุงเทพฯ: ราชวิทยาลัยกุมารแพทย์แห่งประเทศไทย; 2567.
Yang ZS, Baua AD, Hemdan MS, Assavalapsakul W, Wang WH, Lin CY, et al. Dengue virus infection: A systematic review of pathogenesis, diagnosis and management. J Infect Public Health. 2025;18(12):102982.
โรงพยาบาลเวชศาสตร์เขตร้อน คณะเวชศาสตร์เขตร้อน มหาวิทยาลัย มหิดล. สถานการณ์โรคไข้เลือดออก พ.ศ.2566[อินเทอร์เน็ต]. 2567 [เข้าถึงเมื่อ 15 มีนาคม 2568]. เข้าถึงได้จาก: www.tropmedhospital.com.
Diaz-Quijano FA, Figueiredo GM, Waldman EA, Figueiredo WM, Cardoso MRA, Campos SRC, et al. Comparison of clinical tools for dengue diagnosis in a pediatric population-based cohort. Trans R Soc Trop Med Hyg 2019;113(4):212-20.
Hu TY, Chow JC, Chien TW, Chou W. Detecting dengue fever in children using online Rasch analysis to develop algorithms for parents: An APP development and usability study. Medicine (Baltimore). 2023;102(13):e33296.
Chien TW, Chow JC, Chou W. An app detecting dengue fever in children: using sequencing symptom patterns for a web-based assessment. JMIR Mhealth Uhealth. 2019;7(5): e11461.
Cavailler P, Tarantola A, Leo YS, Lover AA, Rachline A, Duch M, et al. Early diagnosis of dengue disease severity in a resource-limited Asian country. BMC Infect Dis. 2016 Sep 26;16:512. doi 10.1186/s12879-016-1849-8
กรมวิทยาศาสตร์การแพทย์ กระทรวง สาธารณสุข. คำแนะนำการตรวจทางห้องปฏิบัติการสำหรับโรคไข้เลือดออก [อินเทอร์เน็ต]. นนทบุรี: กรมวิทยาศาสตร์ การแพทย์; [เข้าถึงเมื่อ 11 มีนาคม 2569]. เข้าถึงได้จาก: https://www. dmsc.moph.go.th/th/ download/ 2486/nw/1464
Setrkraising K, Kittitrakul C. Gastrointestinal manifestations and prognostic factors for severe dengue in Thai children. Am J Trop Med Hyg 2024;112(3): 642-7.
Singh A, Abhinay A, Prasad R, Mishra OP. Clinical, biochemical and outcome profile of dengue fever in hospitalised children in Eastern Uttar Pradesh, India. Sudan J Paediatr 2023;23(2): 171-6.
Nusrat N, Chowdhury K, Sinha S, Mehta M, Kumar S, Haque M. Clinical and laboratory features and treatment outcomes of dengue fever in pediatric cases. Cureus 2024;16(12):e75840.
Islam S, Khan MAS, Badal MFA, Khan MZI, Gozal D, Hasan MJ. Clinical and hematological profiles of children with dengue residing in a non-endemic zone of Bangladesh. PLoS Negl Trop Dis 2022;16(10):e0010847.
Chen CH, Huang YC, Kuo KC, Li CC. Clinical features and dynamic ordinary laboratory tests differentiating dengue fever from other febrile illnesses in children. J Microbiol Immunol Infect 2018;51(5):614-20.
Odio CD, Sánchez-González L, Delorey M, Adams LE, Jones ES, Lorenzi O, et al. The effect of age on dengue presentation and the diagnostic accuracy of the 2015 Pan American Health Organization case criteria in a Puerto Rican cohort. Open Forum Infect Dis 2023;10(8):ofad373. doi: 10.1093/ ofid/ofad373.
Sirivichayakul C, Limkittikul K, Sabchareon A, Jiwariyavej V, Dulyachai W, Suvannadabba S, et al. A clinical score for diagnosis of probable dengue in children in an endemic area, Thailand. Southeast Asian J Trop Med Public Health 2018;49(3):391-400.
กระทรวงสาธารณสุข. แนวทางการวินิจฉัย การดูแลรักษาผู้ป่วยโรคไข้เลือดออก (ฉบับย่อ). กรุงเทพฯ: กรมการแพทย์ กระทรวงสาธารณสุข; 2566.
