การระบาดของอหิวาตกโรคจังหวัดขอนแก่น พ.ศ. 2550: เตือนภัยเชื้ออหิวาต์ดื้อยา

บทคัดย่อ

กลางเดือนกันยายน พ.ศ. 2550 พบการระบาดของอหิวาตกโรคที่มีสาเหตุจากเชื้อ V. Cholere El Tor Ogawa ซึ่งดื้อต่อยาปฏิชีวนะหลายชนิดในพื้นที่จังหวัดขอนแก่น สำนักระบาดวิทยาดำเนินการสอบสวนโรค ร่วมกับทีมเฝ้าระวังและสอบสวนเคลื่อนที่เร็วในพื้นที่ (SRRT) ระหว่างวันที่ 3-11 ตุลาคม พ.ศ. 2550 เพื่อ ศึกษาลักษณะทางระบาดวิทยาของโรค และรูปแบบการดื้อต่อยาปฏิชีวนะของเชื้อ และสนับสนุนการวางแผน ป้องกันควบคมโรค นิยามการค้นหาผ้ป่วย คือ ผู้ที่อาศัยอยู่ในจังหวัดขอนแก่นที่มีอาการถ่ายเหลวเป็นนำเฉียบพลันและพบเชื้อ V. cholerae จาก rectal swab culture ในวันที่ 15 กันยายน - 17 ตุลาคม พ.ศ. 2550 ศึกษารูปแบบการคือต่อยาปฏิชีวนะของเชื่ออหิวาต์ที่ระบาด พ.ศ. 2550 เปรียบเทียบกับ พ.ศ. 2540-2543 ในพื้นที่เขตเดียวกัน

การศึกษานี้ รายงานผู้ป่วย 218 รายในพื้นที่ 9 อำเภอ (อัตราป่วย 12.5 คนต่อประชากรแสนคน) เสียชีวิต 1 ราย (อัตราป่วยตายร้อยละ 0.4) อายุระหว่าง 4-86 ปี ค่ามัธยฐานอายุเท่ากับ 41 ปี ผลการทดสอบความไว ต่อยาปฏิชีวนะของเชื้อ V. cholerae EI Tor Ogawa จำนวน 155 สายพันธุ์ที่แยกได้จากอุจจาระของผู้ป่วย พบว่าดื้อต่อยา tetracycline และ cotrimoxazole ร้อยละ 97-100 ไวระดับปานกลางต่อยา erythromycin ร้อยละ 98 และไม่พบเชื้อดื้อต่อยา norfloxacin แต่พบว่าค่าเฉลี่ยของ Inhibition zone diameter ของยา norfloxacin ต่อเชื้อ V. Chotere El Tor Ogawa ที่ระบาด พ.ศ. 2550 มีค่าเท่ากับ 22.5 มม. ลดลงจาก พ.ศ. 2540-2543 ซึ่งเท่ากับ 29.3 มม. อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (mean difference = 6.8 mm, 95%CI= 6.2 - 7.4)

สถานการณ์คื้อต่อยาปฏิชีวนะของเชื้อ V. cholerae El Tor Ogawa มีความรุนแรงมากขึ้น ยาปฏิชีวนะกลุ่ม quinolone ซึ่งยังใช้ได้ดีในปัจจุบัน มีโอกาสเกิดการดื้อยาในระยะไม่กี่ปีข้างหน้าเมื่อพิจารณาจากการลดลงของค่า inhibition zone diameter ดังนั้นจำเป็นอย่างยิ่งที่ต้องควบคุมการใช้ยาปฏิชีวนะในการรักษาและควบคุมอหิวาตกโรคตามแนวทางที่เป็นมาตรฐาน มีระบบการติดตามการกินยาที่ดี นอกจากนี้ควรกระจาย ข้อมูลการเฝ้าระวังทางห้องปฏิบัติการของการดื้อต่อยาปฏิชีวนะของเชื้อ V. Cholerae ไปสู่ทุกหน่วยงานที่เกี่ยวข้องรวมทั้งแพทย์ผู้รักษาเพื่อประโยชน์ในการวางแผนป้องกันและควบคุมโรค