การสำรวจความชุกของการติดเชื้อวัณโรค และปัจจัยที่มีผลต่อการติดเชื้อในคนที่ใก้ลชิดกับช้างเลี้ยง ประเทศไทย ปี 2555

บทคัดย่อ

การศึกษาครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อสำรวจความชุกของการติดเชื้อและป่วยวัณโรคในควาญช้างและสมาชิกในครอบครัวที่ใกล้ชิดดูแลช้าง และค้นหาว่ากิจกรรมใดที่เป็นปัจจัยเสี่ยงต่อการถ่ายทอดเชื้อวัณโรคระหว่างช้างกับคน โดยเป็นการศึกษาแบบภาคตัดขวางระหว่างวันที่ 1 ตุลาคม ถึง 2 พฤศจิกายน 2555 ณ หมู่บ้านข้าง จังหวัดสุรินทร์ และใช้แบบสอบถามเพื่อเก็บข้อมูล ประวัติอาการเจ็บป่วยรวมถึงกิจวัตรประจำวันที่ใกล้ชิดกับช้าง อาสาสมัครทุกคนจะได้รับการตรวจเอ็กซเรย์ปอดและอ่านผลโดยแพทย์อายุรกรรม ผู้เชียวชาญด้านโรคทรวงอก และตรวจปฏิกิริยาภูมิคุ้มกันต่อวัณโรคที่ผิวหนัง ผู้ป่วยสงสัยทุกรายจะได้รับการเก็บ เสมทะเพื่อเพาะเลี้ยงเชื้อ Mycobacterium tuberculosis และทำการเก็บข้อมูลผลเพาะเชื่อจากน้ำลางงวงช้างและตรวจเลือดช่างเพื่อตรวจหาหลักฐานยืนยัน การติดเชื้อวัณโรค ผลการศึกษาพบว่า จากจำนวนผู้เข้าร่วมการศึกษา 291 ราย มีผลบวกต่อการทดสอบ ปฏิกิริยาวัณโรคที่ผิวหนัง 160ราย (60.2%) และพบผลเอ็กซเรย์ ปอดผิดปกติ 89 ราย (30.6%) นอกจากนี้ ยังพบผู้ที่มีผลการตรวจ เข้าได้กับนิยามผู้ป่วยสงสัยวัณโรค 26 ราย (8.9%) แต่สามารถเก็บเสมหะได้เพียง 19 ราย ได้ทำการตรวจ acid-fast bacill (AFB) มี 3 รายที่พบเชื้อเล็กน้อย แต่เมื่อส่งเพาะเชื้อพบว่าทั้งหมดให้ผลเป็นลบ และจากการวิเคราะห์หาปัจจัยเสี่ยงแบบตัวแปรเดียวและพหุตัวแปร ไม่พบว่ากิจกรรมใดมีความ สัมพันธ์กับการเกิดโรคอย่างมีนัยสำคัญทางสลิติ ข้อมูลผลการศึกษาในช้างทั้งหมด 190 เชือก พบว่า 38 เชือก หรือร้อยละ 20 ให้ผลบวก ต่อการทดสอบ STAT-PAK แต่ให้ผลลบทั้งหมดเมื่อตรวจโดยการเพาะเชื้อจากน้ำล้างงวงข้าง และมีช้าง 3 เชือกตายโดยไม่ทราบสาเหตุแต่อาจเกิดจากวัณโรค เพราะเป็นช้างที่เคยตรวจพบผลบวกต่อชุดตรวจคัดกรองวัณโรค (STAT-PAK) จากการพิจารณาจากสถานที่อยู่ของข้างที่สงสัยติดเชื้อวัณโรคกับข้างเชือกอื่นที่อยู่ใกล้ชิดกันเนื่องจากมีควาญช้างคนเดียวกัน พบว่า มีการถ่ายทอดเชื้อวัณโรคระหว่างข้าง ที่อยู่ใกล้กัน ผลการศึกษาสรุปได้ว่า มีความชุกของคนติดเชื้อวัณโรคค่อนข้างสูงในคนที่ใกล้ชิดกับช้างเลี้ยงโดยวิธีการตรวจปฏิกิริยา วัณโรคที่ผิวหนัง และไม่พบความสัมพันธ์ระหว่างกิจกรรมการดูแลช้างกับการสงสัยป่วยเป็นวัณโรคในคน การที่ช้างอยู่ใกล้ชิดกับช้างที่สงสัยป่วยวัณโรคมีโอกาสเพิ่มความเสี่ยงของการติดเชื้อวัณโรคมากขึ้น ควรมีการจัดตั้งระบบเฝ้าระวังการติดเชื้อวัณโรคในหมู่บ้านช้าง ทั้งในควาญช้างและครอบครัวรวมถึงในช้างด้วย เพื่อเป็นข้อมูลในการตรวจจับการระบาดและเฝ้าระวังควบคุมโรคต่อไปในอนาคต