ผลการใช้เมทาโดนต่อการจัดการอาการปวดเรื้อรังในผู้ป่วยระยะท้าย: การศึกษาแบบย้อนหลัง
คำสำคัญ:
เมทาโดน, อาการปวดเรื้อรัง, การทบทวนการใช้ยา, ผู้ป่วยระยะท้าย, อาการไม่พึงประสงค์บทคัดย่อ
ความเป็นมา: เมทาโดน (methadone) เป็นยากลุ่มโอปิออยด์ที่มีประสิทธิภาพในการควบคุมอาการปวดซึ่งเป็นปัญหาสำคัญในผู้ป่วยระยะท้าย อย่างไรก็ตาม ข้อมูลด้านรูปแบบการใช้ยา ประสิทธิผลและความปลอดภัยของ methadone ในประเทศไทยยังมีจำกัด
วัตถุประสงค์: เพื่อศึกษาข้อบ่งใช้ รูปแบบการใช้ยา วิธีเริ่มต้นการใช้ยา ขนาดยาเริ่มต้น การตอบสนองต่อการรักษา อันตรกิริยาระหว่างยา อาการไม่พึงประสงค์ การใช้ยาที่มีฤทธิ์เสริมในการบรรเทาอาการปวดร่วมกับ methadone และตัวชี้วัดกระบวนการด้านประสิทธิผลและความปลอดภัยในการใช้ยา
วิธีการวิจัย: การศึกษาเชิงพรรณนาแบบย้อนหลัง โดยทบทวนเวชระเบียนผู้ป่วยที่ได้รับ methadone เพื่อควบคุมอาการปวด ณ หอผู้ป่วยอายุรกรรม โรงพยาบาลศรีนครินทร์ ซึ่งได้รับคำแนะนำด้านการจัดการอาการปวดจากศูนย์การุณรักษ์ ระหว่างวันที่ 1 มกราคม พ.ศ. 2560 ถึง 31 ธันวาคม พ.ศ. 2562
ผลการวิจัย: ทบทวนเวชระเบียนผู้ป่วยทั้งหมด 36 ราย เป็นเพศหญิงและชายจำนวนเท่ากัน ค่ามัธยฐานอายุ (พิสัยควอไทล์) เท่ากับ 48.5 (18) ปี ผู้ป่วยส่วนใหญ่มีอาการปวดจากโรคมะเร็ง (ร้อยละ 83.3) และลักษณะการปวดเมื่อรวมทั้งผู้ที่ปวดจากมะเร็งและที่ปวดจากสาเหตุอื่นพบว่าเป็นแบบ mixed pain มากที่สุด (ร้อยละ 61.1) รูปแบบการใช้ methadone ส่วนใหญ่เป็น switch therapy โดยเปลี่ยนจาก strong opioid ชนิดอื่น ร่วมกับการใช้ adjuvant therapy โดยใช้วิธี three-day (ร้อยละ 8.3) หรือ stop and go (ร้อยละ 55.6) พบอันตรกิริยาระหว่างยาเฉลี่ย 3.4 คู่ยาต่อราย อาการไม่พึงประสงค์ที่พบบ่อย คือ ง่วงซึมและท้องผูก (ร้อยละ 44.8 และ 27.6 ตามลำดับ) ผู้ป่วยร้อยละ 75.0 ได้รับการประเมินอาการปวดก่อนและหลังการใช้ยา และร้อยละ 61.1 ได้รับการตรวจคลื่นไฟฟ้าหัวใจอย่างน้อยหนึ่งครั้งขึ้นไป โดยผู้ป่วยส่วนใหญ่มีการตอบสนองต่อการรักษาแบบ overall success (ร้อยละ 72.2)
สรุปผล: Methadone โดยเฉพาะการใช้แบบ switch therapy ร่วมกับ adjuvant therapy และวิธี stop and go มีประสิทธิภาพในการควบคุมอาการปวดเรื้อรังในผู้ป่วยระยะท้าย อาการไม่พึงประสงค์ส่วนใหญ่ไม่รุนแรงและมีการติดตามด้านประสิทธิผลและความปลอดภัยในระดับที่เหมาะสม
เอกสารอ้างอิง
De Lima L, Krakauer EL, Lorenz K, Praill D, Macdonald N, Doyle D. Ensuring palliative medicine availability: the development of the IAHPC list of essential medicines for palliative care. J Pain Symptom Manage. 2007;33(5):521-6. doi: 10.1016/j.jpainsymman.2007.02.006.
Pairojkul S, Thongkhamcharoen R, Raksasataya A, Sorasit C, Nakawiro P, Sudsa S, et al. Integration of specialist palliative care into tertiary hospitals: a multicenter point prevalence survey from Thailand. Palliat Med Rep. 2021;2(1):272-9. doi: 10.1089/pmr.2021.0003.
สุภัสร์ สุบงกช. บทที่ 29 ภาวะปวดจากมะเร็ง. ใน: สุภัสร์ สุบงกช, มานิตย์ แซ่เตียว, สุธาร จันทะวงศ์, บรรณาธิการ. เภสัชกรรมปฏิบัติในโรคมะเร็ง. ขอนแก่น: โรงพิมพ์มหาวิทยาลัยขอนแก่น; 2556. หน้า 569–612.
Anekar AA, Hendrix JM, Cascella M. WHO Analgesic Ladder. In: StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2023 [cited 2025 Jan 25]. Available from: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK554435/
Benmebarek M, Devaud C, Gex-Fabry M, Powell Golay K, Brogli C, Baumann P, et al. Effects of grapefruit juice on the pharmacokinetics of the enantiomers of methadone. Clin Pharmacol Ther. 2004;76(1):55-63. doi: 10.1016/j.clpt.2004.03.007.
Leppert W. The role of methadone in cancer pain treatment - a review. Int J Clin Pract. 2009;63(7):1095-109. doi: 10.1111/j.1742-1241.2008.01990.x.
Berger AM, Shuster JL, Von Roenn JH, editors. Palliative Care and Supportive Oncology. 4th ed. Philadelphia: Wolters Kluwer; 2013. p. 28–29.
Mercadante S, Bruera E. Opioid switching: a systematic and critical review. Cancer Treat Rev. 2006;32(4):304-15. doi: 10.1016/j.ctrv.2006.03.001.
สถาบันมะเร็งแห่งชาติ กรมการแพทย์, สมาคมการศึกษาเรื่องความปวดแห่งประเทศไทย. คำแนะนำการจัดการความปวดจากมะเร็ง (Clinical guidance for cancer pain management). พิมพ์ครั้งที่ 1. กรุงเทพมหานคร: สถาบันมะเร็งแห่งชาติ กรมการแพทย์; 2565.
Palat G, Chary S. Practical guide for using methadone in pain and palliative care practice. Indian J Palliat Care. 2018;24(Suppl 1):S21-9. doi: 10.4103/IJPC.IJPC_186_17.
Parsons HA, de la Cruz M, El Osta B, Li Z, Calderon B, Palmer JL, et al. Methadone initiation and rotation in the outpatient setting for patients with cancer pain. Cancer. 2010;116(2):520-8. doi: 10.1002/cncr.24754.
Wolters Kluwer. Lexi-Interact Online [Internet]. Hudson (OH): Wolters Kluwer Clinical Drug Information, Inc.; 2025 [cited 2025 Feb 28]. Available from: https://online.lexi.com (password required)
Merative. Micromedex Drug Interactions [Internet]. Ann Arbor (MI): Merative US L.P.; 2025 [cited 2025 Feb 28]. Available from: https://www.micromedexsolutions.com (password required)
สุทิน ชนะบุญ. สถิติและการวิเคราะห์ข้อมูลในงานวิจัยด้านสุขภาพเบื้องต้น. ขอนแก่น: สำนักงานสาธารณสุขจังหวัดขอนแก่น; 2560.
Naranjo CA, Busto U, Sellers EM, Sandor P, Ruiz I, Roberts EA, et al. A method for estimating the probability of adverse drug reactions. Clin Pharmacol Ther. 1981;30(2):239-45. doi: 10.1038/clpt.1981.154.
Pudchakan P, Tanyasaensook K, Chaudakshetrin P, Ketumarn P, Suthisisang C. Evaluation of a methadone protocol for severe chronic pain management in Thai patients: a prospective study. J Pain Relief [Internet]. 2016 [cited 2025 Jun 5];5:243. Available from: https://www.omicsonline.org/open-access/evaluation-of-a-methadone-protocol-for-severe-chronic-pain-managementin-thai-patients-a-prospective-study-2167-0846-1000243.php?aid=71749
Cancer Research UK. Causes and types of cancer pain [Internet]. London: Cancer Research UK; 2024 [cited 2025 Jun 5]. Available from: https://www.cancerresearchuk.org/about-cancer/coping/physically/cancer-and-pain-control/causes-and-types/
Starobova H, Vetter I. Pathophysiology of chemotherapy-induced peripheral neuropathy. Front Mol Neurosci. 2017;10:174. doi: 10.3389/fnmol.2017.00174.
Peirano GP, Mammana GP, Bertolino MS, Pastrana T, Vega GF, Russo J, et al. Methadone as first-line opioid treatment for cancer pain in a developing country palliative care unit. Support Care Cancer. 2016;24(8):3551-6. doi: 10.1007/s00520-016-3191-5.
Fürst P, Lundström S, Klepstad P, Strang P. The use of low-dose methadone as add-on to regular opioid therapy in cancer-related pain at end of life: a national Swedish survey in specialized palliative care. J Palliat Med. 2020;23(2):226-32. doi: 10.1089/jpm.2019.0253.
Caraceni A, Shkodra M. Cancer pain assessment and classification. Cancers (Basel). 2019; 11(4):510. doi: 10.3390/cancers11040510.
Porta-Sales J, Garzón-Rodríguez C, Villavicencio-Chávez C, Llorens-Torromé S, González-Barboteo J. Efficacy and safety of methadone as a second-line opioid for cancer pain in an outpatient clinic: a prospective open-label study. Oncologist. 2016;21(8):981-7. doi: 10.1634/theoncologist.2015-0503.
Anghelescu DL, Faughnan LG, Hankins GM, Ward DA, Oakes LL. Methadone use in children and young adults at a cancer center: a retrospective study. J Opioid Manag. 2011;7(5):353-61. doi: 10.5055/jom.2011.0076.
Ayonrinde OT, Bridge DT. The rediscovery of methadone for cancer pain management. Med J Aust. 2000;173(10):536-40. PMID: 11194738.
Caraceni A, Hanks G, Kaasa S, Bennett MI, Brunelli C, Cherny N, et al. Use of opioid analgesics in the treatment of cancer pain: evidence-based recommendations from the EAPC. Lancet Oncol. 2012;13(2):e58-68. doi: 10.1016/S1470-2045(12)70040-2.
Mercadante S, Casuccio A, Calderone L. Rapid switching from morphine to methadone in cancer patients with poor response to morphine. J Clin Oncol. 1999;17(10):330-12. doi: 10.1200/JCO.1999.17.10.3307.
Rhondali W, Tremellat F, Ledoux M, Ciais JF, Bruera E, Filbet M. Methadone rotation for cancer patients with refractory pain in a palliative care unit: an observational study. J Palliat Med. 2013;16(11):1382-7. doi: 10.1089/jpm.2013.0222.
Mercadante S, Ferrera P, Villari P, Casuccio A. Rapid switching between transdermal fentanyl and methadone in cancer patients. J Clin Oncol. 2005;23(22):5229-34. doi: 10.1200/JCO.2005.13.128.
Sato T, Fukutomi A, Kawamura T, Kawakami K, Sato T, Kamo Y, et al. Low-dose add-on methadone for cancer pain management: a retrospective analysis of 102 Japanese patients. Jpn J Clin Oncol. 2025;55(2):123-30. doi: 10.1093/jjco/hyae156.
McCance-Katz EF, Mandell TW. Drug interactions of clinical importance with methadone and buprenorphine. Am J Addict. 2010;19(1):2-3. doi: 10.1111/j.1521-0391.2009.00011.x.
Mégarbane B, Hreiche R, Pirnay S, Marie N, Baud FJ. Does high-dose buprenorphine cause respiratory depression? Possible mechanisms and therapeutic consequences. Toxicol Rev. 2006;25(2):79-85. doi: 10.2165/00139709-200625020-00002.
Collett BJ. Opioid tolerance: the clinical perspective. Br J Anaesth 1998;81(1):58-68. doi: 10.1093/bja/81.1.58.
Benyamin R, Trescot AM, Datta S, Buenaventura R, Adlaka R, Sehgal N, et al. Opioid complications and side effects. Pain Physician. 2008;11(2 Suppl):S105-20. PMID: 18443635.
McPherson ML, Walker KA, Davis MP, Bruera E, Reddy A, Paice J, et al. Safe and appropriate use of methadone in hospice and palliative care: expert consensus white paper. J Pain Symptom Manage. 2019;57(3):635-45.e4. doi: 10.1016/j.jpainsymman.2018.12.001.
Nicholson AB, Watson GR, Derry S, Wiffen PJ. Methadone for cancer pain. Cochrane Database Syst Rev. 2017;2(2):CD003971. doi: 10.1002/14651858.CD003971.pub4.
Haroutiunian S, McNicol ED, Lipman AG. Methadone for chronic non-cancer pain in adults. Cochrane Database Syst Rev. 2012;11(11):CD008025. doi: 10.1002/14651858.CD008025.pub2.
ดาวน์โหลด
เผยแพร่แล้ว
วิธีการอ้างอิง
ฉบับ
บท
การอนุญาต
ลิขสิทธิ์ (c) 2026 กองบริหารการสาธารณสุข สำนักงานปลัดกระทรวงสาธารณสุข และ ชมรมเภสัชกรโรงพยาบาลกระทรวงสาธารณสุข
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
วารสารเภสัชกรรมคลินิกเป็นวารสารในรูปแบบเปิด ผู้ใช้ทั่วไปสามารถเข้าถึง ดาวน์โหลด เอกสารไฟล์บทความบนเว็บไซต์วารสาร โดยไม่มีค่าใช้จ่ายแต่อย่างใด
ข้อความภายในบทความที่ตีพิมพ์ในวารสารเภสัชกรรมคลินิกทั้งหมด รวมถึงรูปภาพประกอบ ตาราง เป็นลิขสิทธิ์ของกองบริหารการสาธารณสุข สำนักงานปลัดกระทรวงสาธารณสุข และ ชมรมเภสัชกรโรงพยาบาลกระทรวงสาธารณสุข อนุญาตให้นำไปใช้ประโยชน์และเผยแพร่ต่อได้โดยอยู่ภายใต้เงื่อนไขสัญญาอนุญาตครีเอทีฟคอมมอนส์ โดยต้องแสดงที่มาจากวารสาร – ไม่ใช้เพื่อการค้า – ห้ามแก้ไขดัดแปลง (Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0; CC BY-NC-ND 4.0) การนำเนื้อหา ข้อความหรือข้อคิดเห็น รูปภาพ ตาราง ของบทความไปจัดพิมพ์เผยแพร่ในรูปแบบต่าง ๆ เพื่อใช้ประโยชน์ในเชิงพาณิชย์ ต้องได้รับอนุญาตจากกองบรรณาธิการวารสารเภสัชกรรมคลินิกอย่างเป็นลายลักษณ์อักษร
ข้อความที่ปรากฏในบทความในวารสารเป็นความคิดเห็นส่วนตัวของผู้เขียนแต่ละท่านไม่เกี่ยวข้องกับกองบริหารการสาธารณสุข สำนักงานปลัดกระทรวงสาธารณสุข และบุคลากรในกองบริหารการสาธารณสุข สำนักงานปลัดกระทรวงสาธารณสุข แต่อย่างใด ความรับผิดชอบองค์ประกอบทั้งหมดของบทความแต่ละเรื่องเป็นของผู้เขียนแต่ละท่าน หากมีความผิดพลาดใด ๆ ผู้เขียนแต่ละท่านจะรับผิดชอบบทความของตนเอง ตลอดจนความรับผิดชอบด้านเนื้อหาและการตรวจร่างบทความเป็นของผู้เขียน ไม่เกี่ยวข้องกับกองบรรณาธิการ
