การพัฒนาเกณฑ์มาตรฐานศูนย์ปฏิบัติการโรคไม่ติดต่อเรื้อรัง (NCDs) ยกระดับคุณภาพการบริการจากศูนย์สาธารณสุขมูลฐานชุมชน (ศสมช.)

บทคัดย่อ

การวิจัยครั้งนี้เป็นการวิจัยและพัฒนา โดยใช้เครื่องมือแบบผสานวิธี (Mixed Method) มีวัตถุประสงค์ เพื่อพัฒนาและตรวจสอบคุณภาพของเกณฑ์มาตรฐานศูนย์ปฏิบัติการโรคไม่ติดต่อเรื้อรัง (NCDs) สำหรับการยกระดับศูนย์สาธารณสุขมูลฐานชุมชน (ศสมช.) ในพื้นที่ที่มี ศสมช. ยกระดับฯ จำนวน 76 แห่ง เลือกมาแบบสุ่มอย่างง่าย และกลุ่มตัวอย่าง จำนวน 1,200 คน ผลการวิจัยพบว่า กลุ่มตัวอย่างส่วนใหญ่มีความเห็นต่อเกณฑ์มาตรฐานฯ ในแต่ละหมวดและข้อบ่งชี้ ในระดับเห็นด้วยมาก ค่าเฉลี่ยคะแนนอยู่ระหว่าง 4.36 – 4.46 คะแนน วิเคราะห์ความตรงเชิงโครงสร้าง ด้วยสถิติ Confirmatory Factor Analysis พบว่า ข้อคำถามในแต่ละหมวด (Observed Variable) เป็นข้อบ่งชี้ของเกณฑ์มาตรฐานฯ (Latent Variable) p - value of Chi - square = 0.077, TLI = 0.999, CFI = 0.999, RMSEA = 0.012 และ SRMR = 0.007 ยืนยันเกณฑ์มาตรฐานจำนวน 5 หมวด ได้แก่ หมวดที่ 1 การบริหารจัดการของศูนย์ปฏิบัติการโรคไม่ติดต่อเรื้อรัง หมวดที่ 2 การพัฒนาและจัดอัตรากำลังของผู้ให้บริการสุขภาพ (แกนนำสุขภาพ) หมวดที่ 3 การจัดบริการป้องกันควบคุมโรคไม่ติดต่อเรื้อรัง หมวดที่ 4 การสนับสนุนบริการสุขภาพ และหมวดที่ 5 การประเมินผลลัพธ์ เกณฑ์ตัดสินคะแนนมาตรฐานใช้วิธีวิเคราะห์เส้นโค้ง พบว่า ค่าความไว เท่ากับ ร้อยละ 92.31 ค่าความจำเพาะ เท่ากับร้อยละ 66.67 ค่าความถูกต้อง เท่ากับ ร้อยละ 84.21 มีจุดตัดคะแนนมาตรฐานเท่ากับ 22 คะแนน และร่วมกับการกำหนดสัดส่วน จึงจัดลำดับมาตรฐานของศูนย์ 5 ระดับ ได้แก่ ระดับเพชร (Diamond) 22 คะแนนขึ้นไป ระดับทองคำขาว (Platinum) 16 - 21 คะแนน ระดับทอง (Gold) 11 - 15 คะแนน ระดับเงิน (Silver)
6 - 10 คะแนน และระดับทองเหลือง (Bronze) 1-5 คะแนน การศึกษาในอนาคต ควรศึกษาผลลัพธ์ทางสุขภาพในระยะยาวร่วมกับการดำเนินงานตามเกณฑ์มาตรฐาน รวมทั้งส่งเสริมให้ศูนย์สาธารณสุขมูลฐานชุมชนพัฒนาแบบประเมินตนเองเพื่อให้เกิดความยั่งยืนและต่อเนื่อง

คำสำคัญ : ศูนย์ NCDs ประจำหมู่บ้าน; สาธารณสุขมูลฐาน; เกณฑ์มาตรฐาน