การพัฒนารูปแบบการเฝ้าระวัง ป้องกัน และควบคุมวัณโรคแบบมีส่วนร่วม จังหวัดอ่างทอง

บทคัดย่อ

การวิจัยเชิงปฏิบัติการแบบมีส่วนร่วมนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อพัฒนาและประเมินผลลัพธ์ระยะสั้นของรูปแบบการเฝ้าระวัง ป้องกัน และควบคุมวัณโรคโดยใช้ชุมชนเป็นฐานในจังหวัดอ่างทอง ใช้กรอบ PRECEDE–PROCEED ดำเนินการเดือนเมษายน–พฤศจิกายน พ.ศ. 2568 แบ่งเป็น 5 ระยะ ได้แก่ ประเมินสถานการณ์ พัฒนากลยุทธ์ ทดลองใช้รูปแบบ ประเมินผลลัพธ์ระยะสั้น และสะท้อนบทเรียน ผู้เข้าร่วมแตกต่างกันตามระยะ ได้แก่ ผู้ให้ข้อมูลหลัก 37 คน และประชาชน 436 คน (ประเมินสถานการณ์) ผู้มีส่วนได้ส่วนเสีย 40 คน (พัฒนารูปแบบ) ผู้ป่วยวัณโรค 55 คน สมาชิกครอบครัว 55 คน และ อสม. 32 คน (ทดลองใช้และประเมินผล) และผู้มีส่วนได้ส่วนเสีย 53 คน (สะท้อนผล) เครื่องมือวิจัยประกอบด้วยแบบเก็บข้อมูลทุติยภูมิ แบบสอบถาม แนวคำถามสัมภาษณ์ และแบบบันทึกกิจกรรม วิเคราะห์เชิงปริมาณด้วยสถิติพรรณนาและสถิติทดสอบทีแบบกลุ่มสัมพันธ์ และเชิงคุณภาพด้วยการวิเคราะห์เนื้อหา ผลการวิจัยพบว่า ผลประเมินสถานการณ์พบปัญหาการค้นหาและคัดกรองกลุ่มเสี่ยงไม่ครอบคลุม ระบบติดตามพึ่งพาบุคลากรเป็นหลัก ข้อมูลเชื่อมโยงระหว่างหน่วยบริการกับชุมชนไม่ต่อเนื่อง และการตีตรายังเป็นอุปสรรคต่อการเข้าสู่ระบบบริการ จึงนำไปสู่รูปแบบ 3 กลยุทธ์หลัก คือ ค้นหาผู้ป่วยเชิงรุกโดยจัดลำดับความเสี่ยง พัฒนาระบบ DOT ระดับชุมชน และลดการตีตราผ่านการสื่อสารสุขภาพเชิงบวก ผลระยะสั้นพบว่า บุคลากร และ อสม. ผ่านการอบรม ร้อยละ 85.00 กลุ่มเสี่ยงได้รับการคัดกรอง ร้อยละ 95.00 ผู้ป่วยมีผู้สังเกตการรับประทานยา ร้อยละ 88.60 และรับประทานยาสม่ำเสมอ ร้อยละ 91.20 คะแนนการรับรู้ความเสี่ยงและการเข้าสู่ระบบรักษาเพิ่มขึ้น ขณะที่คะแนนการรับรู้การตีตราลดลง อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ รูปแบบนี้สะท้อนความเป็นไปได้ในการบูรณาการบริการสุขภาพกับกลไกชุมชน อย่างไรก็ตาม ควรติดตามผลลัพธ์ระยะยาวหลังสิ้นสุดรอบการรักษาเพื่อประเมินความยั่งยืนของรูปแบบและผลต่ออัตราความสำเร็จการรักษา