การสำรวจยาเหลือใช้ และปัจจัยที่เป็นสาเหตุ กรณีศึกษาผู้ป่วยโรคเรื้อรัง ตำบลหนองปากโลงอำเภอเมือง จังหวัดนครปฐม

บทคัดย่อ

ปัญหายาเหลือใช้ เป็นปัญหาทั้งในระดับปัจเจกบุคคลและระดับประเทศชาติ เกิดความเสี่ยงอันตรายต่อ สุขภาพของผู้ป่วยและยังส่งผลต่อการการสูญเสียงบประมาณประเทศชาติไปกับยาที่เหลือใช้ การสำรวจปัญหายาเหลือใช้เป็นการทำความเข้าใจปัญหาสุขภาพชุมชนได้ระดับหนึ่ง อันนำไปสู่การแก้ไขปัญหาสุขภาพชุมชนได้ตรงประเด็นต่อไป การสำรวจยาเหลือใช้และปัจจัยที่เป็นสาเหตุ กรณีศึกษาตำบลหนองปากโลง อำเภอเมือง จังหวัดนครปฐม วัตถุประสงค์คือ สำรวจชนิด ปริมาณ สาเหตุที่ยาเหลือใช้ในผู้ป่วยโรคเรื้อรังและปัจจัยที่สัมพันธ์กับการมียาเหลือใช้ เก็บรวบรวมข้อมูลโดยการเดินสำรวจ เยี่ยมบ้านและสัมภาษณ์จากประชากรโรคเรื้อรังที่มีประวัติการรักษาที่โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลหนองปากโลง ในวันที่ 6 มิถุนายน - 15 สิงหาคม 2554 และยินดีให้ความร่วมมือในการเก็บข้อมูล วิเคราะห์ข้อมูลทั่วไปของผู้ป่วย โรคของผู้ป่วย ชนิด และปริมาณยาเหลือใช้ โดยใช้สถิติเชิงพรรณนา และ ทดสอบความสัมพันธ์ระหว่างการรับรู้เรื่องโรคและยาของผู้ป่วยกับ ยาเหลือใช้ โดยใช้สถิติ chi-square, Fisher s exact test, odds ratio และ 95% confidence interval ผลการ วิจัยพบว่า สามารถเก็บข้อมูลได้ 155 คน และร้อยละ 59 ของกลุ่มบีพบปัญหามียาเหลือใช้ โดยผู้ป่วยโรคความดันโลหิตสูงพบยาเหลือใช้มากที่สุด (51.22%) และพบว่า ยาเหลือใช้ไม่ได้สัมพันธ์กับจำนวนโรคร่วมที่ ผบวยเปน (D-value 0.861) จานวนรายการยาทผบวยม (D-value 0.292) และเมอวเคราะหการการรบรเรองยา ที่ใช้ กับยาเหลือใช้ ก็พบว่า ผู้ที่รับรู้เรื่องยา กับผู้ที่ไม่รับรู้เรื่องยาที่ตนเองใช้ มีโอกาสเกิดยาเหลือใช้ไม่แตก ต่างกัน ไม่ว่าจะเป็นด้าน รับรู้ข้อบ่งใช้ (OR 2.73 95%CI 0.91, 5.41, p-value 0.095) รับรู้เรื่องวิธีกินยา (OR 2.48 959CI 0.77, 8.03, p-value 0.188) ประสิทธิภาพของยาที่ใช้ (OR 1.07 95%CT 0.55, 2.07, p-value 0.188) และผลข้างเคียงของยา (OR 1.05 95%CI 0.35, 3.11, p-value 1.000) ส่วนพฤติกรรมที่น่าจะเป็น สาเหตุของยาเหลือใช้มากที่สุดคือ การลืมกินยา รองลงมาคือ การปรับขนาดยาเอง ซึ่งอาจจะเป็นผลมาจาก ตัวผู้ป่วยเองส่วนหนึ่ง และอีกส่วนเกิดจากบุคลากรทางการแพทย์ เช่น การอธิบายการใช้ยาไม่ชัดเจน สรุปผล ผู้ป่วยโรคเรือรังในตำบลหนองปากโลงจำนวนมากยังมียาเหลือใช้ตามครัวเรือน พบยาเหลือใช้ในผู้ป่วยโรคความดันโลหิตสูง และโรคเบาหวาน ปัญหายาเหลือใช้สามารถแก้ได้ทั้งพฤติกรรมของผู้ป่วยและบุคลากรทางการแพทย์ จึงควรนำผลที่ได้ไปวางแผนเชิงนโยบายต่อไป