การวิเคราะห์สถานการณ์และพึ่งพาตนเองด้านยาของประเทศไทยหลังการระบาดวิกฤตโรคโควิด 19

บทคัดย่อ

ระบบยาของประเทศไทยมีการพัฒนามาหลายสิบปี แต่ปัจจุบันยังมีประเด็นเกี่ยวกับเสถียรภาพ ความมั่นคงทางยา ตลอดจนความยั่งยืนของระบบยาในประเทศ โดยเฉพาะในสถานการณ์วิกฤตโรคโควิด-19 ระบาด ดังนั้น การศึกษานี้จึงมีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาวิเคราะห์สถานการณ์ด้านยาและพึ่งพาตนเองของประเทศไทยหลังวิกฤตโรคโควิด-19 ระบาดและจัดทำข้อเสนอแนะเชิงนโยบาย โดยทำการศึกษาเชิงเอกสาร รวบรวมข้อมูลจากเอกสารราชการ การศึกษาวิจัย และบทความที่เกี่ยวข้อง ร่วมกับการศึกษาข้อมูลการปฏิบัติงานด้านการบริหารยาทั้งในภาวะปกติและภาวะฉุกเฉินจากของหน่วยงานของกระทรวงสาธารณสุข ผลการศึกษาพบว่า ความสามารถในด้านของการพึ่งพาตนเองของระบบยาของประเทศไทยยังอยู่ในระดับที่ต่ำ เนื่องจากมูลค่าการผลิตยาภายในประเทศยังมีจำนวนน้อย และการผลิตในประเทศยังเป็นการผลิตยาประเภทยาสามัญ สำหรับยาใหม่ซึ่งเป็นกลุ่มยาที่มีมูลค่าสูงยังต้องพึ่งพาการนำเข้าจากต่างประเทศ แม้ปัจจุบันจะมีการดำเนินงานพัฒนาอุตสาหกรรมการผลิตยาสมุนไพรและชีววัตถุ และมีการขับเคลื่อนยุทธศาสตร์การเข้าถึงยาจำเป็น (พ.ศ. 2555–2563) และในช่วงที่มีการระบาดของโรคโควิด-19 กระทรวงสาธารณสุขได้จัดตั้งคณะทำงานภายใต้ศูนย์ปฏิบัติการฉุกเฉินด้านการแพทย์และสาธารณสุข เพื่อบริหารจัดการยาจำเป็นทำให้ประชาชนสามารถเข้าถึงยาได้ อย่างไรก็ดี การดำเนินการต่างๆ ยังไม่สามารถบรรลุวัตถุประสงค์ที่ทำให้ประเทศมีความมั่นคงทางยาและพึ่งพาตนเองได้อย่างแท้จริง การศึกษานี้จึงมีข้อเสนอแนะเชิงนโยบายเพิ่มเติม ได้แก่ มาตรการระยะสั้น เช่น ให้มีนโยบายลดค่าใช้จ่ายด้านยา (ลดการใช้ยาซ้ำซ้อน การใช้ยาฟุ่มเฟือย) ส่งเสริมการพึ่งตนเองของแต่ละเขตสุขภาพทั้งเรื่องการผลิตและบริหารจัดการ มาตรการระยะยาว ได้แก่ การวางแผนและสนับสนุนการวิจัยที่ครบห่วงโซ่อุปทาน ส่งเสริมการใช้ยาสมุนไพรในประเทศ และพัฒนาการผลิต ทั้งยา ผลิตภัณฑ์สมุนไพร และสารช่วยทางเภสัชกรรมโดยใช้ทรัพยากรในประเทศ รวมทั้งการจัดการด้านการขนส่ง เพื่อให้มีการเชื่อมต่อกันตั้งแต่ต้นทางคือการปลูกไปจนถึงปลายทางคือการผลิตยาออกจำหน่าย สำหรับการพัฒนาอย่างยั่งยืนต่อไป