การพัฒนารูปแบบการสร้างสุขภาพดีวิถีไทยโดยใช้หลัก 3ส.3อ.1น. เพื่อป้องกันและควบคุมโรคเบาหวานและโรคความดันโลหิตสูง

บทคัดย่อ

การวิจัยกึ่งทดลองครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อพัฒนารูปแบบ และศึกษาประสิทธิผลของรูปแบบการสร้างสุขภาพดีวิถีไทย โดยใช้หลัก 3ส. 3อ. 1น. เพื่อป้องกันและควบคุมโรคเบาหวานและโรคความดันโลหิตสูง ออกแบบการวิจัยสองกลุ่มเปรียบเทียบก่อนและหลังการทดลอง กลุ่มตัวอย่างเป็นผู้ป่วยโรคเบาหวาน โรคความดันโลหิตสูง แบ่งเป็นกลุ่มทดลองจำนวน 210 คน และกลุ่มควบคุมจำนวน 210 คนต่อกลุ่มโรค รวมจำนวน 840 คน ดำเนินการในพื้นที่ 4 จังหวัด ได้แก่ เพชรบูรณ์ นครนายก อุบลราชธานี และปัตตานี โดยใช้หลัก 3ส. (สวดมนต์ สมาธิ สนทนาธรรม) 3อ. (อาหาร ออกกำลังกาย อารมณ์-วิถีธรรม) และ 1น. (นาฬิกาชีวิต-วิถีธรรม) เป็นระยะเวลา 12 สัปดาห์ เก็บรวบรวมข้อมูลด้วยแบบสอบถามภาวะสุขภาพ (ข้อมูลทั่วไป ความรู้เกี่ยวกับโรคเบาหวาน/โรคความดันโลหิตสูง และพฤติกรรมสุขภาพ) และแบบบันทึกภาวะสุขภาพ (น้ำหนัก ส่วนสูง ระดับน้ำตาลในเลือด และความดันโลหิต) วิเคราะห์ข้อมูลด้วยสถิติ ค่าเฉลี่ย ส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน Paired t-test และ Independent t-test ผลการวิจัยพบว่า รูปแบบการสร้างสุขภาพดีวิถีไทยโดยใช้หลัก 3ส. 3อ. 1น. เพื่อป้องกันและควบคุมโรคเบาหวานและโรคความดันโลหิตสูง ประกอบด้วย (1) การพัฒนาศักยภาพโค้ชทีมสุขภาพ (2) การอบรมและฝึกปฏิบัติการสร้างสุขภาพดีวิถีไทยโดยใช้หลัก 3ส. 3อ. 1น. (3) การปฏิบัติของผู้ป่วยตามหลัก 3ส. 3อ. 1น. (4) การติดตามเยี่ยมเสริมพลังผู้ป่วยโดยโค้ชทีมสุขภาพ ด้านประสิทธิผลของรูปแบบที่พัฒนา พบว่า ผู้ป่วยโรคเบาหวาน ผู้ป่วยโรคความดันโลหิตสูงกลุ่มทดลองหลังได้รับการสร้างเสริมสุขภาพมีคะแนนเฉลี่ยความรู้ (13.07 คะแนน) คะแนนเฉลี่ยพฤติกรรมสุขภาพ (74.18 คะแนน) ค่าเฉลี่ยดัชนีมวลกาย (24.83) ค่าเฉลี่ยระดับน้ำตาลในเลือด (123.76 มิลลิกรัม/เดซิลิตร) ค่าเฉลี่ยระดับความดันโลหิตตัวบน (127.33 มิลลิเมตรปรอท) ค่าเฉลี่ยระดับความดันโลหิตตัวล่าง (77.82 มิลลิเมตรปรอท) ดีกว่าก่อนการทดลอง (10.45 คะแนน, 59.28 คะแนน, 26.97, 155.22 มิลลิกรัม/เดซิลิตร, 150.26 มิลลิเมตรปรอท และ 90.30 มิลลิเมตรปรอท ตามลำดับ) และดีกว่ากลุ่มควบคุม ซึ่งมีคะแนนเฉลี่ยความรู้ (10.64 คะแนน) คะแนนเฉลี่ยพฤติกรรมสุขภาพ (59.59 คะแนน) ค่าเฉลี่ยดัชนีมวลกาย (26.52) ค่าเฉลี่ยระดับน้ำตาลในเลือด (154.40 มิลลิกรัม/เดซิลิตร) ค่าเฉลี่ยระดับความดันโลหิตตัวบน (150.33 มิลลิเมตรปรอท) ค่าเฉลี่ยระดับความดันโลหิตตัวล่าง (90.40 มิลลิเมตรปรอท) อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p<0.05) เห็นควรขยายผลรูปแบบไปใช้ในการสร้างเสริมสุขภาพผู้ป่วยโรคเบาหวานและโรคความดันโลหิตสูงในพื้นที่อื่นๆ ต่อไป