การพัฒนาและประเมินประสิทธิผลระบบสุขภาพชุมชนและระบบบริการสุขภาพของหน่วยบริการสำหรับผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมอง

บทคัดย่อ

การวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อพัฒนาและประเมินประสิทธิผลของระบบสุขภาพชุมชนและระบบบริการสุขภาพสำหรับผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมอง ใช้รูปแบบการวิจัยเชิงปฏิบัติการแบบมีส่วนร่วม เลือกจังหวัดนำร่องแบบเจาะจง จำนวน 4 จังหวัด ได้แก่ เชียงราย หนองบัวลำภู สมุทรปราการ และตรัง มีการดำเนินงาน 4 ระยะ ได้แก่ (1) ระยะการวางแผนและพัฒนา (2) ระยะดำเนินการ (3) ระยะกำกับติดตาม และ (4) ระยะประเมินประสิทธิผล เก็บข้อมูลด้วยแบบสอบถามและการศึกษาเชิงคุณภาพด้วยการสนทนากลุ่มร่วมกับการประชุมระดมความคิดเห็นในกลุ่มผู้มีส่วนได้ส่วนเสียในชุมชนและระบบบริการสุขภาพ ประเมินประสิทธิผลโดยเปรียบเทียบผลสัมฤทธิ์ความรู้โรคหลอดเลือดสมองก่อนและหลังการดำเนินมาตรการ ใช้ รูปแบบการศึกษาเชิงปริมาณ กลุ่มตัวอย่างคือผู้สูงอายุ 60 ปีขึ้นไปจำนวน 1,134 คน เครื่องมือที่ใช้คือแบบสอบถาม สถิติที่ใช้ได้แก่ สถิติเชิงพรรณนา (ความถี่ ร้อยละ) และสถิติเชิงอนุมาน ได้แก่ การทดสอบค่าทีแบบ paired samples t-test และประเมินการเข้าถึงระบบการแพทย์ฉุกเฉินและผลลัพธ์การรับบริการในโรงพยาบาลจากการวิเคราะห์ข้อมูลทุติยภูมิของโรงพยาบาล ผลการศึกษาพบว่า ชุมชนเกิดมาตรการชุมชนจัดการตนเองทั้งการส่งเสริม ป้องกัน การควบคุมความเสี่ยง การจัดการเมื่อเกิดเหตุฉุกเฉิน และการติดตาม ส่วนระบบบริการสุขภาพ ได้พัฒนาระบบบริการทั้งนอกและในโรงพยาบาล ผ่านช่องทางด่วนสำหรับผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมอง การประเมินประสิทธิผลพบว่า กลุ่มตัวอย่างที่ได้รับการถ่ายทอดความรู้เกี่ยวกับปัจจัยเสี่ยงและสัญญาณเตือนโรคหลอดเลือดสมอง มีคะแนนเฉลี่ยเพิ่มสูงขึ้นอย่างมีนัยสำคัญ (p < 0.05) การเข้าถึงบริการพบว่า ผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมองในจังหวัดเชียงราย หนองบัวลำภู สมุทรปราการ และตรัง มารับบริการด้วยระบบการแพทย์ฉุกเฉิน ร้อยละ 15.3, 35.28, 17.1 และ 52.1 ตามลำดับ ผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมองตีบที่มีอาการไม่ถึง 4.5 ชั่วโมงมาถึงโรงพยาบาล ร้อยละ 29.1, 44.0, 42.5 และ 52.6 ตามลำดับ (สูงกว่าค่าเป้าหมายที่กำหนดไว้ร้อยละ 25) อัตราการได้รับยาละลายลิ่มเลือด (rt-PA) ภายใน 1 ชั่วโมง ร้อยละ 87.7, 60.0, 81.9 และ 93.3 ตามลำดับ (สูงกว่าค่าเป้าหมายที่กำหนดไว้คือ มากกว่าหรือเท่ากับร้อยละ 60) อัตราการตายของผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมอง ร้อยละ 6.7, 5.3, 13.2 และ 4.9 ตามลำดับ (ต่ำกว่าค่าเป้าหมายที่กำหนดคือ น้อยกว่าร้อยละ 7 ยกเว้นจังหวัดสมุทรปราการที่สูงกว่าค่าเป้าหมาย) ผลจากการศึกษานี้สามารถนำไปใช้เป็นแนวทางในการส่งเสริมการดูแลรักษาผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมองโดยใช้กลไกของระบบสุขภาพชุมชนเชื่อมกับระบบบริการสุขภาพอย่างไร้รอยต่อ