การพัฒนาระบบบันทึกสุขภาพอิเล็กทรอนิกส์ส่วนบุคคลของประเทศไทย พ.ศ. 2568

บทคัดย่อ

การศึกษานี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษา วิเคราะห์ และจัดทำข้อเสนอเชิงนโยบายเพื่อพัฒนาระบบบันทึกสุขภาพอิเล็กทรอนิกส์ส่วนบุคคล (personal health record: PHR) ของประเทศไทย ให้บรรลุเป้าหมายอย่างยั่งยืน ท่ามกลางความท้าทายเชิงโครงสร้างของระบบสาธารณสุขและแรงผลักดันจากนโยบาย 30 บาทรักษาทุกที่ การศึกษาดำเนินการใน 2 ระยะหลัก คือ (1) การศึกษาเชิงเปรียบเทียบ ระบบบันทึกสุขภาพอิเล็กทรอนิกส์ส่วนบุคคลของไทยกับ 9 ประเทศ ผู้นำด้านสุขภาพดิจิทัล ด้วยวิธีการทบทวนวรรณกรรมและวิเคราะห์เชิงเนื้อหา (thematic analysis) ผ่านกรอบการวิเคราะห์ 3 มิติ (ระบบบริการและการเข้าถึงผู้ใช้งาน โครงสร้างพื้นฐานและเทคโนโลยี และธรรมาภิบาลข้อมูลและกฎหมายที่เกี่ยวข้อง) และ (2) การวิจัยเชิงนโยบายโดยใช้ระเบียบวิธีวิจัยอนาคตแบบผสมผสาน ethnographic delphi futures research (EDFR) กับกลุ่มผู้เชี่ยวชาญของไทย จำนวน 30 ท่าน โดยใช้เครื่องมือแบบสอบถาม วิเคราะห์เนื้อหาและสถิติ เพื่อหาฉันทามติในประเด็นสำคัญและจัดลำดับความสำคัญของแนวทางการพัฒนา ผลการศึกษาเชิงเปรียบเทียบระบบบันทึกสุขภาพอิเล็กทรอนิกส์ส่วนบุคคลของไทยกับ 9 ประเทศ พบว่า (1) มิติด้านระบบบริการและการเข้าถึงของผู้ใช้งาน ประเทศไทยมีจุดแข็งในการ เข้าถึงผู้ใช้งานวงกว้างผ่านแพลตฟอร์มระดับชาติ แต่ยังต้องพัฒนาบริการให้เป็นแบบยึดผู้ป่วยเป็นศูนย์กลาง (patient-centric) มากขึ้น (2) มิติด้านโครงสร้างพื้นฐานและเทคโนโลยี ระบบของไทยมีรากฐานที่แข็งแกร่ง มีสถาปัตยกรรมที่ยืดหยุ่น และเลือกใช้มาตรฐานข้อมูลระดับสากลที่ทันสมัย ทำให้การแลกเปลี่ยนข้อมูลมีประสิทธิภาพและสามารถต่อยอดรองรับเทคโนโลยีใหม่ ๆ (3) มิติด้านธรรมาภิบาลข้อมูลและกฎหมาย เป็นส่วนที่ไทยควรเร่งพัฒนา โดยต้องมีการตรากฎหมายเฉพาะด้านการแลกเปลี่ยนข้อมูลสุขภาพดิจิทัล และจัดตั้งองค์กรหรือคณะกรรมการกำกับดูแลที่เป็นอิสระ ซึ่งประกอบด้วยตัวแทนจากหลายภาคส่วน เพื่อสร้างความโปร่งใสและมาตรฐานในการคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล และผลจาก การสำรวจความคิดเห็นผู้เชี่ยวชาญให้ข้อสรุปที่สอดคล้องกันอย่างมีนัยสำคัญว่า มิติที่ควรให้ความสำคัญในการพัฒนาระบบบันทึกสุขภาพอิเล็กทรอนิกส์ส่วนบุคคลของประเทศ คือ “มิติด้านธรรมาภิบาลข้อมูลและกฎหมาย” โดยผู้เชี่ยวชาญทุกกลุ่มมีฉันทามติที่ชัดเจนว่า ประเด็นที่มีความสำคัญและเร่งด่วนสูงสุด คือ การเร่งรัดการออก “พระราชบัญญัติสุขภาพดิจิทัล” ซึ่งถูกมองว่า เป็นเสาหลักที่จะปลดล็อกศักยภาพและสร้างความเชื่อมั่นให้กับการพัฒนาระบบในทุกมิติ นอกจากนี้ ผลการวิจัยยังชี้ให้เห็นถึงความจำเป็น ในการยกระดับประเด็นสำคัญอื่น ๆ ควบคู่กันไป ได้แก่ การปรับปรุงประสบการณ์ผู้ใช้งาน (user experience/user interface: UX/UI) ให้เข้าถึงคนทุกกลุ่ม การลงทุนในโครงสร้างพื้นฐานกลาง (national health information exchange) และการเปลี่ยนนโยบายจากการ “ส่งเสริม” ไปสู่ “การบังคับใช้” มาตรฐานการแลกเปลี่ยนข้อมูลอย่างจริงจัง