การพัฒนาระบบมาตรฐานความปลอดภัยด้านยาของหน่วยบริการปฐมภูมิในจังหวัดลำปาง

บทคัดย่อ

การศึกษานี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาปัจจัยนำเข้าที่ส่งผลต่อการพัฒนาระบบมาตรฐานความปลอดภัยด้านยา สำรวจการรับรู้มาตรฐานความปลอดภัยด้านยา พัฒนาเกณฑ์มาตรฐานที่จำเป็นและสอดคล้องกับบริบท และประเมินสถานการณ์ฐานการดำเนินการตามเกณฑ์ของหน่วยบริการปฐมภูมิ ประชากรศึกษาคือ เภสัชกรที่ปฏิบัติงานในหน่วยบริการปฐมภูมิ เจ้าหน้าที่ผู้รับผิดชอบงานสุขภาพปฐมภูมิตัวแทนระดับจังหวัด อำเภอ และระดับหน่วยบริการปฐมภูมิ สังกัดสำนักงานสาธารณสุขจังหวัดลำปาง และสังกัดองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น รวมถึงหน่วยบริการปฐมภูมิในพื้นที่จำนวน 61 แห่ง แบ่งออกเป็น 3 ระยะ ได้แก่ ระยะที่ 1: ศึกษาสถานการณ์และปัจจัยนำเข้าโดยใช้การวิจัยเชิงคุณภาพ คัดเลือกแบบเฉพาะเจาะจง จำนวน 2 กลุ่ม รวม 18 คน สำหรับการสำรวจการรับรู้ ใช้กลุ่มตัวอย่างจากบุคลากรในหน่วยบริการปฐมภูมิทั้งหมด ระยะที่ 2: ประชุมเชิงปฏิบัติการแบบมีส่วนร่วมเพื่อร่างเกณฑ์มาตรฐานและแนวทางการติดตามและประเมินผล คัดเลือกแบบเฉพาะเจาะจง จำนวน 2 กลุ่ม รวม 22 คน ระยะที่ 3: ทดลองใช้เกณฑ์และประเมินแนวทางการประเมินแบบออนไลน์ กลุ่มตัวอย่างคือหน่วยบริการปฐมภูมิ จำนวน 61 แห่ง โดยมีผู้ให้ข้อมูลหลัก 1 คนต่อหน่วยบริการ วิเคราะห์ข้อมูลเชิงคุณภาพด้วยการวิเคราะห์เนื้อหา ประมวลผลด้วยสถิติพรรณนา ได้แก่ การแจกแจงความถี่ ค่าร้อยละ ค่าเฉลี่ย และค่าเบี่ยงเบนมาตรฐาน ผลการศึกษาพบว่า ปัจจัยเชิงระบบที่ส่งผลต่อการพัฒนามาตรฐานความปลอดภัยด้านยามี 4 มิติหลักที่เชื่อมโยงกัน ได้แก่ ปัจจัยด้านนโยบาย ด้านการสนับสนุน ด้านเกณฑ์มาตรฐาน และด้านระบบการประเมินผล การรับรู้เกณฑ์มาตรฐานความปลอดภัยด้านยาของหน่วยบริการปฐมภูมิ มีค่าเฉลี่ยร้อยละอยู่ระหว่าง 35.78 ถึง 56.05 โดยรับรู้สูงสุดในด้านการบริการจ่ายยาผู้ป่วยนอก และต่ำสุดในด้านการพัฒนาสมรรถนะบุคลากร เกณฑ์มาตรฐานความปลอดภัยด้านยาที่ผ่านการคัดเลือกโดยผู้เชี่ยวชาญมีความเหมาะสมกับบริบทจำนวน 178 เกณฑ์ จากร่างทั้งหมด 233 เกณฑ์ ครอบคลุม 4 มิติ 12 ด้าน ผลการสำรวจสถานการณ์ฐานจากหน่วยบริการ 34 แห่ง (ร้อยละ 55.73) พบว่า มีการดำเนินการผ่านเกณฑ์มากกว่าร้อยละ 50 ในกลุ่มงานบริการด่านหน้า เช่น การบริการจ่ายยา การบริบาลทางเภสัชกรรม การติดตามอาการไม่พึงประสงค์ และการบริหารคลังเวชภัณฑ์พื้นฐาน มิติที่เป็นความท้าทายและมีสัดส่วน “ยังไม่ได้ดำเนินการ” สูง คือ ด้านการจัดซื้อจัดหา และระบบข้อมูลสารสนเทศที่เชื่อมโยงแบบ real-time การประเมินผลการใช้งานระบบประเมินตนเองออนไลน์ พบว่า ผู้ใช้งานมีความเข้าใจในเกณฑ์ มีความสะดวก และมีความพึงพอใจในระดับดี สรุปได้ว่าการพัฒนาเกณฑ์มาตรฐานความปลอดภัยด้านยาสำหรับหน่วยบริการปฐมภูมิครั้งนี้ มีความสอดคล้องกับบริบทพื้นที่ สามารถนำไปใช้ในการพัฒนาคุณภาพและความปลอดภัยด้านยาอย่างต่อเนื่อง