ประสิทธิผลของโปรแกรมเสริมสร้างความรอบรู้ด้านสุขภาพ DM Remission and Prevention Service ต่อพฤติกรรมสุขภาพและผลลัพธ์ทางคลินิกของผู้ป่วยเบาหวานชนิดที่ 2

บทคัดย่อ

การศึกษานี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาประสิทธิผลของโปรแกรมเสริมสร้างความรอบรู้ด้านสุขภาพ DM remission and prevention service ต่อพฤติกรรมสุขภาพและผลลัพธ์ทางคลินิกในผู้ป่วยเบาหวานชนิดที่ 2 เป็นการวิจัยกึ่งทดลองแบบสองกลุ่มวัดก่อนและหลัง กลุ่มตัวอย่างเป็นผู้ป่วยเบาหวานชนิดที่ 2 ที่มีระดับ HbA1c ร้อยละ 6.5–10.0 จำนวน 70 ราย ที่สมัครใจเข้าร่วมโครงการและใช้ยาลดน้ำตาลชนิดรับประทานสูตรเดียวกันคงที่อย่างน้อย 3 เดือนก่อนเข้าร่วม (ไม่ใช้อินซูลิน) ซึ่งคัดเลือกแบบเจาะจงและจัดสรรเข้ากลุ่มด้วยการสุ่มอย่างง่าย แบ่งเป็นกลุ่มทดลอง (n=35) ที่ได้รับโปรแกรมเสริมสร้างความรอบรู้ด้านสุขภาพ จำนวน 3 ครั้ง ในเดือนที่ 1, 2 และ 3 ร่วมกับการติดตามต่อเนื่องผ่าน Line OA ทุก 2 สัปดาห์ และวัดผลซ้ำในเดือนที่ 4 (1 เดือนหลังสิ้นสุดกิจกรรมครั้งสุดท้าย) โดยบูรณาการกรอบ 6 มิติของกองสุขศึกษา กรมสนับสนุนบริการสุขภาพ และกลุ่มควบคุม (n=35) ที่ได้รับการดูแลตามมาตรฐาน ทั้งนี้ ภายหลังสิ้นสุดการเก็บข้อมูล ผู้วิจัยได้จัดกิจกรรมโปรแกรมเดียวกันให้กลุ่มควบคุม (wait-list control) ตามหลักความยุติธรรมทางจริยธรรมการวิจัย เก็บข้อมูลระหว่างเดือนมกราคมถึงพฤษภาคม พ.ศ. 2569 เครื่องมือวิจัยได้รับ การตรวจสอบความตรงเชิงเนื้อหาโดยผู้เชี่ยวชาญ 3 คน (S-CVI/Ave = 0.94) และความเที่ยงจากกลุ่มทดลองนำร่อง 30 ราย (Cronbach’s alpha = 0.81) วิเคราะห์ข้อมูลด้วยสถิติ paired t-test, independent t-test และ Chi-square test ที่ระดับนัยสำคัญ 0.05ผลการวิจัยพบว่า ภายหลังการทดลอง กลุ่มทดลองมีคะแนนความรอบรู้ด้านสุขภาพสูงกว่ากลุ่มควบคุมอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ ($p < 0.05$) เช่นเดียวกับคะแนนพฤติกรรมสุขภาพทุกด้าน ($p < 0.05$) ระดับ HbA1c ของกลุ่มทดลองลดลงจากร้อยละ $8.23 \pm 0.96$ เป็นร้อยละ $6.65 \pm 1.00$ ($p < 0.05$) และภายหลังการทดลอง กลุ่มทดลองมีระดับ HbA1c ต่ำกว่ากลุ่มควบคุมอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (ร้อยละ 6.65เทียบกับร้อยละ 7.85; $p < 0.05$) นอกจากนี้ สัดส่วนผู้ที่บรรลุภาวะเบาหวานสงบ (HbA1c น้อยกว่า 6.5 โดยหยุดยาลดน้ำตาลต่อเนื่องอย่างน้อย 3 เดือน) ในกลุ่มทดลองเท่ากับร้อยละ 25.7 ขณะที่กลุ่มควบคุมเท่ากับร้อยละ 0 ($p < 0.05$)โดยสรุป โปรแกรม DM remission and prevention service สามารถเพิ่มความรอบรู้ด้านสุขภาพ ปรับเปลี่ยนพฤติกรรม และปรับปรุงผลลัพธ์ทางคลินิกได้อย่างมีประสิทธิผล โดยมีอัตรา DM remission ร้อยละ 25.7 ซึ่งสูงกว่าเป้าหมายระดับประเทศ จึงควรขยายผลเป็นต้นแบบบริการปฐมภูมิต่อไป