การระบาดของโรคไวรัสตับอักเสบเอ ในจังหวัดบึงกาฬ พ.ศ. 2555: การปนเปื้อนเชื้อจากน้ำแข็งสำหรับบริโภคของโรงงานแห่งหนึ่ง

บทคัดย่อ

การศึกษานี้มีวัตถุประสงค์เพื่อยืนยันการวินิจฉัยและการระบาดของโรคไวรัสตับอักเสบชนิดเอ ที่เกิดขึ้นในจังหวัดบึงกาฬ ระหว่างเดือนมิถุนายน - สิงหาคม 2555 และศึกษาลักษณะการเกิดโรคและการกระจายของโรค ค้นหาแหล่งโรคและปัจจัยเสี่ยงของการติดเชื้อ และเพื่อหาแนวทางในการควบคุมและป้องกันการระบาด โดยทำการ ศึกษาระบาดวิทยาเชิงพรรณนา และศึกษาระบาดวิทยาเชิงวิเคราะห์แบบ matched case control study เก็บข้อมูลจากการสัมภาษณ์ การตรวจร่างกายและเก็บตัวอย่างส่งตรวจทางห้องปฏิบัติการ ผลการสอบสวน พบผู้ป่วยทั้งสิ้น 1,272ราย อัตราป่วย 504.99 ต่อประชากรแสนคนโดยเป็นผู้ป่วยสงสัย 241 ราย ผู้ป่วยเข้าข่าย 850 ราย และผู้ป่วยยืนยัน 181 ราย อัตราส่วนผู้ป่วยเพศชายต่อเพศหญิงเท่ากับ 1.5:1 ผู้ป่วยมีอายุระหว่าง 2-69 ปี ค่ามัธยฐานของอายุ 18 ปีอาการทางคลินิกของผู้ป่วยที่พบได้แก่ ตาเหลือง ตัวเหลือง (ร้อยละ 100.0) รองลงมาคืออาการไข้ (ร้อยละ 86.3) ปัสสาวะเข้มและแน่นท้องเจ็บชายโครงขวา (ร้อยละ 76.6) ผู้ป่วย 5 รายแรกเริ่มป่วยวันที่ 14 มิถุนายน 2555โดยมีภูมิลำเนาอยู่ในอำเภอเมืองและอำเภอบุ่งคล้า จากนั้นมีการแพร่ระบาดไปทุกอำเภออย่างรวดเร็ว เส้นโค้งการระบาดแสดงถึงแหล่งโรคร่วมแบบจุดเดียวเป็นพัก ๆ (intermittent common source outbreak) การตรวจทาง ห้องปฏิบัติการ พบเชื้อไวรัสตับอักเสบชนิดเอ ในน้ำดิบ น้ำแข็ง และอุจจาระของพนักงานจากโรงงานน้ำแข็งของบริษัท A และตรวจระดับ โมเลกุลของเชื้อไวรัสตับอักเสบชนิดเอพบว่าเชื้อที่พบในผู้ป่วยในอำเภอต่าง ๆ มีความเหมือนกับเชื้อที่พบใน โรงงานน้ำแข็งบริษัท A (ร้อยละ 100.0) การศึกษาระบาดวิทยาเชิงวิเคราะห์พบว่าน้ำแข็งจากโรงงานบริษัท A น่าจะเป็นสาเหตุของการระบาดครั้งนี้ โดยมีค่า matched OR - 2.55, 95% CI = 1.13, 5.73 และเมื่อ ควบคุมทุกตัวแปรโดยใช้ multivariate analysis by conditional logistic regression ได้ค่า adjusted odds ratio = 3.66. 95% CI = 1.34-9.98 มาตรการดำเนินการ คือปิดโรงงาน ยติการผลิตเพื่อปรับปรงกระบวนการ แต่ผู้ประกอบการฝ่าฝืนลักลอบผลิตในเวลากลางคืน ทำให้มีผู้ป่วยต่อเนื่องจึงได้แจ้งตำรวจดำเนินคดีจับกุม การระบาดของโรคได้สิ้นสุดลงภายหลังมาตรการดังกล่าว