ปัจจัยแห่งความสำเร็จ ของการรับบริจาคอวัยวะจากผู้ป่วยสมองตายในโรงพยาบาลสังกัดกระทรวงสาธารณสุข

บทคัดย่อ

การศึกษานี้มีวัตถุประสงค์เพื่อค้นหาปัจจัยสำคัญที่จะส่งเสริมการเพิ่มจำนวนผู้บริจาคอวัยวะสมองตาย (deeased donor) ในโรงพยาบาลสังกัดกระทรวงสาธารณสุข และนำไปสู่การพัฒนาระบบการรับบริจาคอวัยวะจากผู้ป่วยสมองตาย ที่มีประสิทธิภาพ ใช้การวิจัยแบบผสานวิธี โดยวิธีวิจัยเชิงปริมาณ ร่วมกับวิธีวิจัยเชิงคุณภาพ ผู้วิจัยดำเนินการเก็บข้อมูลระหว่างเดือน กุมภาพันธ์-กันยายน 2556 ในส่วนข้อมูลเชิงคุณภาพเก็บข้อมูลในโรงพยาบาลสังกัดกระทรวงสาธารณสุข ซึ่งเคยมีผลการดำเนินงานรับบริจาคอวัยวะ จำนวน 34 แห่ง กระจายทั่วทุกภาค ผู้ให้ข้อมูลหลักเป็นบุคลากรในโรงพยาบาล ที่เลือกมาอย่างเฉพาะเจาะจง ได้แก่ ผู้บริหาร แพทย์ พยาบาล และผู้มีส่วนเกี่ยวข้องในระบบงานโดยการสนทนากลุ่ม การสัมภาษณ์แบบมีโครงสร้าง และการสัมภาษณ์เชิงลึกผู้ให้ข้อมูลหลักจนข้อมูลอิ่มตัวที่จำนวน 27 คน วิเคราะห์ข้อมูล โดยวิธีวิเคราะห์เนื้อหา และวิเคราะห์แก่นสาระ ควบคุมคุณภาพของการวิจัยโดยวิธีการตรวจสอบสามเส้าด้านนักวิจัย ด้านวิธีการเก็บข้อมูล ด้านการวิเคราะห์ และด้านทฤษฎี เพื่อความรอบด้านและตรงกับ ผู้ให้ข้อมูลในส่วนการวิจัยเชิงปริมาณใช้แบบวิธีวิจัยเชิงบรรยาย เก็บข้อมูลด้วยแบบสอบถามโดยผู้เชี่ยวชาญ 3 ท่านและทดสอบความเที่ยงของแบบสอบถาม ผ่านที่ค่าอัลฟา 0.80 กลุ่มตัวอย่างได้แก่ผู้บริหาร และพยาบาลผู้ประสานงานการปลูกถ่ายอวัยวะจาก 64 โรงพยาบาลในสังกัดกระทรวงสาธารณสุข ที่แสดงความจำนงเป็นโรงพยาบาลเครือข่าย รับบริจาคอวัยวะ ได้รับแบบสอบถามกลับจำนวน 103 ชุด คิดเป็นร้อยละ 80.5 วิเคราะห์ข้อมูลโดยการแจกแจงความถี่ร้อยละ สัดส่วน และการจัดเรียงลำดับ ผลการวิจัยสรุปว่า ปัจจัยที่มีผลโดยตรงต่อความสำเร็จในการดำเนินงานของโรงพยาบาลสังกัดกระทรวงสาธารณสุข อันดับที่หนึ่งคือ นโยบายที่ชัดเจนและต่อเนื่องของทั้งระดับกระทรวงและระดับโรงพยาบาล อันดับที่สอง คือการกำหนดโครงสร้างการทำงานภายในโรงพยาบาลให้เป็นงานประจำที่มี ความก้าวหน้าทางวิชาชีพ อันดับที่สาม คือการมอบหมายงานแก่แพทย์เฉพาะทางและพยาบาลประสานงานการปลูกถ่ายอวัยวะ ปัจจัยด้านสังคมที่มีความสำคัญในลำดับต้น ๆ เช่นกัน คือวัฒนธรรมและความเชื่อในสังคมมีอิทธิพล ต่อการตัดสินใจของญาติผู้ป่วยสมองตายในช่วงเวลาที่จำกัด และการสื่อสารประชาสัมพันธ์ให้ประชาชนเข้าใจและมีทัศนคติที่ดีต่อการบริจาคอวัยวะจากผู้ป่วยสมองตาย ปัจจัยด้านศักยภาพของโรงพยาบาล มีความพร้อมสูง ส่วนปัจจัยด้านภาคีเครือข่าย ควรเพิ่มความร่วมมือในการทำงานให้มากขึ้น ข้อค้นพบดังกล่าวนี้สามารถนำไปปรับใช้ตามความเหมาะสมกับบริบท โดยการประสานงานและสนับสนุนจากภาคีเครือข่ายทุกหน่วยงาน