สถานการณ์ปัจจุบันของระบบยาจากสมุนไพรในประเทศไทย

บทคัดย่อ

รายงานนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อรวบรวมสถานการณ์ปัจจุบันและจัดทำข้อเสนอแนะเพื่อพัฒนาระบบยาจากสมุนไพรที่ยั่งยืน โดยรวบรวมและวิเคราะห์ข้อมูลจากฐานข้อมูล และเอกสารของหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง รวมถึงงานวิจัยต่างๆ สังเคราะห์และระดมสมองผู้เชี่ยวชาญ ผลการศึกษาพบว่า แม้ประเทศไทยจะมีนโยบายการพัฒนายาจากสมุนไพรเพื่อนำมาใช้ในการดูแลสุขภาพของประชาชนที่ชัดเจนมากกว่า 40 ปี แต่ปัจจัยนำเข้าของระบบยา อันได้แก่ อุตสาหกรรมยาจากสมุนไพร การวิจัยและพัฒนา และทรัพยากรมนุษย์ ยังไม่เอื้อต่อการพัฒนาและส่งผลกระทบโดยตรงต่อการจัดการยา กล่าวคือ การคัดเลือกยา พบว่าที่ผ่านมาการขึ้นทะเบียนยามีการเติบโตเพียงเล็กน้อย แต่ยาพัฒนาจากสมุนไพร กลับขึ้นทะเบียนได้น้อยมาก รายการยาจากสมุนไพรที่อยู่ในบัญชียาหลักแห่งชาติยังมีเพียงร้อยละ 10 ของรายการยาทั้งหมดในบัญชี การจัดหายา ยังมีปัญหาเช่นเดียวกับยาแผนปัจจุบัน คือระเบียบการจัดซื้อกำหนดให้ซื้อได้ไม่เกินราคากลาง ในขณะที่มีเพียง 25 รายการยาที่มีราคากลาง การกระจายยา ยังขาดข้อมูลว่ายาจากสมุนไพรกระจายไปที่ใดในสัดส่วนเท่าใด แต่มีแนวโน้มว่ามียาจากสมุนไพรกระจายสู่ผู้บริโภคผ่านช่องทางออนไลน์มากขึ้น ซึ่งต้องมีการควบคุมกำกับเพื่อป้องกันความเสี่ยงที่จะเกิดขึ้น การใช้ยา ยาจากสมุนไพรที่ถูกเบิกจ่ายผ่านระบบหลักประกันสุขภาพของรัฐทั้งสามกองทุน มีมูลค่าประมาณ 274.6 ล้านบาท ในปี พ.ศ. 2561 ความเร่งด่วนในการพัฒนาระบบยาจากสมุนไพร คือ คุณภาพผลิตภัณฑ์ และการมียาจากสมุนไพรที่สอดคล้องกับความต้องการของผู้ประกอบวิชาชีพในการดูแลรักษาผู้ป่วยตามความจำเป็นทางสุขภาพ