อัตราตายและภาวะแทรกซ้อนหรือโรคร่วมของผู้ป่วยในระบบหลักประกันสุขภาพแห่งชาติที่ได้รับการทำหัตถการสวนหัวใจโดยไม่มีหัตถการต่อเนื่อง ปี พ.ศ. 2563-2565

บทคัดย่อ

ความเป็นมา coronary angiography (CAG) ยังเป็นหัตถการที่ใช้ในการวินิจฉัย ischemic heart disease (IHD) ด้วยมีความปลอดภัยสูง มีอัตราตายและภาวะแทรกซ้อนมาตรฐานน้อยกว่าร้อยละ 0.8 และ 2.0 ตามลำดับ แต่ในผู้ป่ วยไทย 59,373 รายที่ได้รับ CAG โดยไม่มีหัตถการต่อเนื่อง (CAG only) กลับมีอัตราเฉลี่ยของการเสีย ชีวิตในโรงพยาบาล stroke, acute kidney injury สูงถึงร้อยละ 2.9, 1.25 และ 7.5 ตามลำดับ แต่การขาดข้อมูลทาง คลินิกจึงเป็นข้อจำกัดในการวิเคราะห์หาสาเหตุ สำนักงานหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ (สปสช.) จึงให้รายงานผล การตรวจและภาวะแทรกซ้อนควบคู่ไปกับการเบิกจ่าย แต่กลับมีรายงานภาวะแทรกซ้อน (เสียชีวิต acute renal failure (ARF), acute stroke เป็นต้น) จาก CAG only 5,019 ราย กลับมาเพียงร้อยละ 2.35 (95%CI: 1.92-2.78) และร้อยละ 86.4 ของภาวะดังกล่าวเกิดขึ้นภายใน 24 ชั่วโมงหลังหัตถการ คณะผู้วิจัยจึงศึกษาอัตราการเสียชีวิตรวม ทั้ง ARF, stroke ที่ไม่เคยมีการวินิจฉัยไว้ในทะเบียนมาก่อน ตั้งแต่เข้าตรวจในโรงพยาบาลจนครบหนึ่งปี ในผู้ป่ วย CAG Only 53,300 ราย จากข้อมูลการเบิกชดเชยของ สปสช. ช่วงปีพ.ศ.2563-2565 ผลการศึกษา พบ CAG Only เฉลี่ยร้อยละ 37.63 (พิสัย 37.36-38.05) ของ CAG ทั้งหมด อัตราเสียชีวิตรวมในโรงพยาบาล เฉลี่ยร้อยละ 2.65 โดยผู้ป่ วย IHD มีอัตราเสียชีวิตเฉลี่ยสูงสุด ร้อยละ 7.52 (พิสัย 7.15-8.05) other cardiovascular diseases ร้อยละ 5.24 (พิสัย 5.09-5.35) other diseases ร้อยละ 3.85 (พิสัย 3.75-3.8) ตามลำดับ และการตายยังเพิ่มต่อเนื่อง อีก 1.5-1.7 เท่า คือจากที่ 30 วัน เฉลี่ยร้อยละ 7.5(7.15-8.05) เพิ่มเป็น 12.17(11.56-12.78) คิดเป็นอัตรา ตายเฉลี่ยที่หนึ่งปีถึงร้อยละ 19.66(18.71- 20.22) นอกจากนี้ยังพบ ARF, acute stroke ร้อยละ 4.82 (4.24-5.37) และ 1.16(1.05-1.28) และมีผู้ป่ วย CAG only ที่ต้องกลับมารักษา ARF, strokeใหม่ภายในหนึ่งปีอีกร้อยละ 4.74 (4.62-5.07) ร้อยละ 2.3 (2.22-2.41) โดยสรุป อัตราเฉลี่ยการเสียชีวิตโดยรวมในโรงพยาบาลจนถึงหนึ่งปี สูงหลัง CAG only สูงถึงร้อยละ 19.67 และมีอุบัติการณ์เฉลี่ยของ ARF ร้อยละ 9.5 acute stroke ร้อยละ 3.4 ต่อปี แม้จะยังไม่อาจสรุปได้ว่าเป็นผลโดยตรงจาก CAG only แต่ก็มีความเป็นไปได้ทีส่วนหนึ่งอาจเป็นผลตามมาในภายหลัง ่ คณะผู้วิจัยคาดหวังว่าภาวะไม่พึงประสงค์ที่สูงกว่ามาตรฐานนี้จะเพิ่มความตระหนักรู้ทั้งผู้รับและผู้ให้บริการ รวมทั้ง ผู้ควบคุมคุณภาพและการจ่ายชดเชยให้เป็นไปตามมาตรฐานการรักษาในปัจจุบัน เพื่อเพิ่มความปลอดภัยของผู้รับบริการ โดยตรง และอาจกระตุ้นให้เกิดงานวิจัยเชิงลึกเพิ่มเติม เพื่อปรับปรุงทั้งระบบการบันทึกข้อมูลทีสำคัญในการวิเคราะห์ ถึงสาเหตุและปัจจัยเสี่ยงเพื่อการป้องกันในอนาคต