การประยุกต์ใช้แนวคิดโมเดลเชิงนิเวศวิทยาต่อการส่งเสริมการเข้าถึงวัคซีนเอชพีวีผู้ชายในประเทศไทย
คำสำคัญ:
เอชพีวี, วัคซีนเอชพีวี, การเข้าถึงวัคซีน, โมเดลเชิงนิเวศวิทยา, เพศชายบทคัดย่อ
การติดเชื้อเอชพีวี (Human Papillomavirus: HPV) เป็นปัญหาสุขภาพที่พบได้ในเพศชายและสัมพันธ์กับโรคสำคัญหลายประการ รวมถึงมะเร็งบางชนิด อย่างไรก็ตาม บริบทการให้บริการวัคซีนเอชพีวี ในประเทศไทยยังมุ่งเน้นเพศหญิงมากกว่า ส่งผลให้การเข้าถึงวัคซีนในเพศชายยังไม่ครอบคลุม บทความนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อสังเคราะห์แนวทางการส่งเสริมการเข้าถึงวัคซีนเอชพีวีในเพศชาย โดยประยุกต์ใช้โมเดลเชิงนิเวศวิทยา (social ecological model) บทความนี้เป็นการทบทวนวรรณกรรมจากแหล่งข้อมูลอิเล็กทรอนิกส์และฐานข้อมูลที่เกี่ยวข้องตั้งแต่ พ.ศ. 2557 ถึงปัจจุบัน วิเคราะห์ด้วยการวิเคราะห์เนื้อหา (content analysis) โดยสกัดประเด็นและจัดกลุ่มปัจจัยที่เกี่ยวข้องแล้ว เชื่อมโยงกับองค์ประกอบของโมเดลเชิงนิเวศวิทยา 5 ระดับ ได้แก่ ระดับบุคคล ระดับระหว่างบุคคล ระดับองค์กร ระดับชุมชน และระดับนโยบาย ผลการสังเคราะห์ชี้ว่า การเพิ่มการเข้าถึงวัคซีนเอชพีวีในเพศชายควรดำเนินมาตรการแบบหลายระดับร่วมกัน เช่น (1) ระดับบุคคล: พัฒนาความรู้ การรับรู้ความเสี่ยง/ประโยชน์ และความเชื่อมั่นด้านความปลอดภัยของวัคซีน (2) ระดับระหว่างบุคคล: เสริมบทบาทครอบครัว เพื่อน และคำแนะนำจากบุคลากรสุขภาพ (3) ระดับองค์กร: จัดบริการเชิงรุกและเข้าถึงง่ายในสถานศึกษา/สถานที่ทำงาน (4) ระดับชุมชน: สื่อสารสาธารณะเพื่อลดความเข้าใจผิดและสร้างบรรทัดฐานเชิงบวก และ (5) ระดับนโยบาย: ขยายสิทธิประโยชน์และระบบสนับสนุนเพื่อลดอุปสรรคด้านค่าใช้จ่ายและเพิ่มความครอบคลุมการรับวัคซีน โดยสรุป การประยุกต์ใช้โมเดลเชิงนิเวศวิทยาช่วยให้เห็นปัจจัยเชิงระบบ และสนับสนุนการออกแบบมาตรการ/บริการที่เหมาะสม เพื่อเพิ่มอัตราการรับวัคซีน ลดการติดเชื้อ และลดภาระโรคที่สัมพันธ์กับเอชพีวีในเพศชายในระยะยาว
Downloads
เอกสารอ้างอิง
อติวุธ กมุทมาศ. HPV ภัยเงียบของผู้ชาย [อินเทอร์เน็ต]. 2566 [สืบค้นเมื่อ 1 พ.ย. 2567]. แหล่งข้อมูล:
https://drive.google.com/file/d/1uHrv7ZclZCs8i-668hE7w0EWNt6uOBWI/view?usp=drivesdk
ระบบคลังข้อมูลด้านการแพทย์และสุขภาพ กระทรวงสาธารณสุข. อัตราป่วยโรคมะเร็งปากมดลูกต่อประชากร 2563-2567
[อินเทอร์เน็ต]. [สืบค้นเมื่อ 23 ต.ค. 2567]. แหล่งข้อมูล: https://hdcservice.moph.go.th/hdc/reports/report.php?
&cat_id=6a1fdf282fd28180eed7d1cfe0155e11&id=f3a9cabcd1b83af2ad8d8db6d9b6735c
Nganga PC, Boumba LMA, Lemba Tsimba CP, Loubanou Tchibinda FG, Bissala Nkounkou RB, Ataboho EE, et al.
Prevalence and genotyping of human papillomavirus among women in the departments of Niari and Bouenza,
Republic of the Congo. J Biosci Med 2022;10:64-77.
City of Hope. How the HPV vaccine may help men curb cancer risk [Internet]. 2024 [cited 2024 Oct 29].
Available from: https://www.cancercenter.com/community/blog/2024/08/hpv-vaccine-for-
men#:~:text=In%202022%2C%2058.6%20percent%20of,and%2056.6%20percent%20of%20boys
กรมควบคุมโรค. ผลการฉีดวัคซีนป้องกันการติดเชื้อไวรัสเอชพีวี (HPV) [อินเทอร์เน็ต]. 2567 [สืบค้นเมื่อ 29 ต.ค. 2567].
แหล่งข้อมูล: https://dvis3.ddc.moph.go.th/t/ddc_center_public/views/DB_HPV/DB_HPV_V1-1?
%3Aembed=y&%3AisGuestRedirectFromVizportal=y&%3Atoolbar=no&%3Amobile=true.
พรณี ปานเทวัญ. โมเดลเชิงนิเวศวิทยากับการเปลี่ยนแปลงพฤติกรรมสุขภาพ. วารสารพยาบาลทหารบก 2560;18(2):7-15.
กรรณิการ์ ศุภชัย. Ecological model: โมเดลการจัดกระทำปัจจัยที่มีอิทธิพลต่อพฤติกรรมสุขภาพ. วารสารการปฏิบัติการพยาบาล
และการผดุงครรภ์ไทย 2559;3(1):17-27.
Chen G, Wu B, Dai X, Zhang M, Liu Y, Huang H, et al. Gender differences in knowledge and attitude towards HPV
and HPV vaccine among college students in Wenzhou, China. Vaccines (Basel) 2021;10(1):10.
Fokom Domgue J, Cunningham SA, Yu RK, Shete S. Reasons for not receiving the HPV vaccine among eligible adults:
lack of knowledge and of provider recommendations contribute more than safety and insurance concerns. Cancer
Med 2020;9(14):5281-90.
Lismidiati W, Emilia O, Widyawati W. Need vs Financing Capability: Human Papillomavirus Vaccinations among
Adolescents. Asian Pac J Cancer Prev 2019;20(10):2959-64.
Mohd Sopian M, Shaaban J, Mohd Yusoff SS, Wan Mohamad WMZ. Knowledge, decision-making and acceptance
of human papilloma virus vaccination among parents of primary school students in Kota Bharu, Kelantan, Malaysia.
Asian Pac J Cancer Prev 2018;19(6):1509-14.
Yagi A, Ueda Y, Tomine Y, Ikeda S, Kakuda M, Nakagawa S, et al. The ‘best friend effect’: a promising tool to encourage
HPV vaccination in Japan. Int J Clin Oncol 2022;27(11):1750-7.
Dai Z, Si M, Su X, Wang W, Zhang X, Gu X, et al. Willingness to human papillomavirus (HPV) vaccination and
influencing factors among male and female university students in China. Journal of Medical Virology 2022;94(6):
-86.
Kasymova S, Harrison SE, Pascal C. Knowledge and awareness of human papillomavirus among college students
in South Carolina. Infectious Diseases 2019;12:1178633718825077.
กองกิจการนักศึกษา. ฉีดวัคซีน HPV ฟรี! ไม่มีค่าใช้จ่าย [อินเทอร์เน็ต]. 2567 [สืบค้นเมื่อ 30 ต.ค. 2567].
แหล่งข้อมูล: [suspicious link removed]
American Cancer Society. HPV Vaccines [Internet]. 2024 [cited 2024 Oct 25]. Available from:
https://www.cancer.org/cancer/risk-prevention/hpv/hpv-vaccines.html.
กิตติศักดิ์ นามวิชา. สุขศึกษาพื้นฐาน [อินเทอร์เน็ต]. 2557 [สืบค้นเมื่อ 31 ต.ค. 2567]. แหล่งข้อมูล: https://shorturl.asia/kzACx
Ryan G, Avdic L, Daly E, Askelson N, Farris PE, Shannon J, et al. Influences on HPV vaccination across levels
of the social ecological model: perspectives from state level stakeholders. Hum Vaccin Immunother 2021;17(4):1006-13.
ชนเมธ เตชะแสนศิริ. HPV... ไวรัสร้ายใกล้ตัวที่ควรป้องกันตั้งแต่วัยรุ่น [อินเทอร์เน็ต]. 2563 [สืบค้นเมื่อ 30 ต.ค. 2567].
แหล่งข้อมูล: https://shorturl.asia/gnPbo
Fakhry C, Waterboer T, Westra WH, Rooper LM, Windon M, Troy T, et al. Distinct biomarker and behavioral profiles
of human papillomavirus-related oropharynx cancer patients by age. Oral Oncol 2020;101:104522.
Safe Clinic. โรคติดเชื้อเอชพีวี (HPV) หรือ human papillomavirus คืออะไร สาเหตุ อาการ การรักษา [อินเทอร์เน็ต]. 2565
[สืบค้นเมื่อ 1 พ.ย. 2567]. แหล่งข้อมูล: https://citly.me/oDaO9
Allwell Healthcare. ชวนสังเกต! อาการ HPV ในผู้ชาย อันตรายไม่แพ้ผู้หญิง! [อินเทอร์เน็ต]. 2567 [สืบค้นเมื่อ 1 พ.ย. 2567].
แหล่งข้อมูล: https://allwellhealthcare.com/hpv-in-male/
Allwell Healthcare. เช็ก!! เจ็บคอแบบไหน เจ็บคอข้างซ้ายบอกโรคอะไร [อินเทอร์เน็ต]. 2566 [สืบค้นเมื่อ 1 พ.ย. 2567].
แหล่งข้อมูล: https://allwellhealthcare.com/sore-left-neck/
อุสมาน แวหะยี. ความเชื่อด้านสุขภาพในการป้องกันโรคมะเร็งปากมดลูกของสตรีมุสลิม ในตำบลบางปู อำเภอยะหริ่ง จังหวัดปัตตานี.
เชียงใหม่: มหาวิทยาลัยเชียงใหม่; 2551.
Gallagher TJ, Chwa J, Lin ME, Kokot NC. Factors associated with hpv vaccination among middle-aged adults
in the United States. Otolaryngol Head Neck Surg 2024;171(6):1780-91.
Choi J, Cuccaro P, Markham C, Kim S, Tamí-Maury I. Human papillomavirus (HPV) vaccination in males:
Associations of HPV-related knowledge and perceptions with HPV vaccination intention among Korean
mothers of boys. Preventive Medicine Reports 2024;37:102566.
สุจิตรา หัดรัดชัย, รัตน์ศิริ ทาโต. ปัจจัยทำนายความตั้งใจในการฉีดวัคซีนป้องกันเชื้อเอชพีวีในชายรักชายที่มารับบริการสุขภาพทางเพศ.
วารสารเกื้อการุณย์ 2564;28(1): 56-69.
Hong Xie, Han-Yue Zhu, Ni-Jie Jiang, Ya-Nan Yin. Awareness of HPV and HPV vaccines, acceptance to vaccination
and its influence factors among parents of adolescents 9 to 18 years of age in China: a cross-sectional study.
Journal of Pediatric Nursing 2023;71:73-78.
โรงพยาบาลจุฬาลงกรณ์ สภากาชาดไทย. ขอเชิญชวนเด็กไทย เพศหญิงและชาย อายุ 9-15 ปี เข้ารับการฉีดวัคซีนป้องกันเชื้อเอชพีวี
[อินเทอร์เน็ต]. 2566 [สืบค้นเมื่อ 31 ต.ค. 2567]. แหล่งข้อมูล: https://clipping.redcross.or.th/?p=43918
จิณจ์ขวัญ กฤษมงค์, ศิริมงล ศรีสมุ, วาววันดี กิจร่อนเชิด, กาญจนาถ อมรัตน์, ศรีเพ็ญ ตันติเวสส, พยงศ์ ดิษฐวนาห์. การเผยแพร่
ข้อมูลข่าวสารเกี่ยวกับวัคซีนป้องกันการติดเชื้อฮิวแมนแพปพิลโลมาไวรัส (HPV) ผ่านสื่อสิ่งพิมพ์ในประเทศไทยและผลต่อความรู้
ทัศนคติ และการตัดสินใจรับวัคซีนป้องกันของสตรีกลุ่มเป้าหมาย [รายงานวิจัย]. นนทบุรี: โครงการประเมินเทคโนโลยีและนโยบาย
ด้านสุขภาพ (HITAP); 2552.
American Academy of Pediatric Dentistry. Policy on human papilloma virus vaccinations. The reference manual
of pediatric dentistry. Chicago, IL: American Academy of Pediatric Dentistry; 2025:149-51.
Kojima H, Mochizuki J, Kanda M, Watanabe T, Fukui M. Thiomicrorhabdus immobilis sp. nov., a mesophilic sulfur-
oxidizing bacterium isolated from sediment of a brackish lake in northern Japan. Arch Microbiol 2022;204(10):605.
ดาวน์โหลด
เผยแพร่แล้ว
วิธีการอ้างอิง
ฉบับ
บท
การอนุญาต
ลิขสิทธิ์ (c) 2026 กระทรวงสาธารณสุข
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
