รูปแบบการจัดการด้านอนามัยสิ่งแวดล้อม ด้วยกระบวนการ HIA ในพื้นที่เศรษฐกิจพิเศษ กรณีการจัดการมูลฝอยทั่วไป

บทคัดย่อ

การศึกษานี้มีวัตถุประสงค์เพื่อประเมินผลกระทบต่อสุขภาพ และกำหนดมาตรการการป้องกันและลดผลกระทบต่อสุขภาพของประชาชนรอบบ่อมูลฝอยทั่วไป โดยอาศัยกระบวนการการมีส่วนร่วมของประชาชน และเจ้าหน้าที่จากหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง เป็นการศึกษาเชิงปฏิบัติการ 4 ขั้นตอน ได้แก่ (1) การเตรียมการและวางแผน (2) การปฏิบัติการ (3) การสังเกตการณ์ และ (4) การสะท้อนกลับ ประกอบด้วย การศึกษาสภาพปัญหาจากการกำหนดประเด็นสิ่งคุกคามสุขภาพ พร้อมทั้งเก็บข้อมูล สิ่งแวดล้อม และแบบสอบถามผลกระทบต่อสุขภาพทางสิ่งแวดล้อม จากนั้นทำการประเมินความเสี่ยงต่อสุขภาพ และร่วมกันจัดทำข้อเสนอแนะมาตรการการป้องกันและลดผลกระทบต่อสุขภาพ กลุ่มตัวอย่างคือ อาสาสมัครสาธารณสุข ตำบลมุกดาหาร อำเภอเมือง จังหวัดมุกดาหาร ทำการวิเคราะห์เปรียบเทียบค่าเฉลี่ยระดับผลกระทบต่อสุขภาพ ก่อนและหลังด้วยสถิติ paired sample t-test ผลการศึกษาพบว่า ประเด็นสิ่งคุกคามสุขภาพของประชาชนจากบ่อกำจัดมูลฝอยทั่วไปของเทศบาลเมืองมุกดาหาร ประกอบด้วย การปนเปื้อนเชื้อโรค และสารเคมีลงสู่น้ำใต้ดิน ปัญหาแมลงวัน และกลิ่นเหม็น เนื่องจากน้ำใช้ของประชาชนในพื้นที่ส่วนใหญ่เป็นน้ำบ่อบาดาล ทำให้ประชาชนมีความห่วงกังวลเป็นพิเศษในเรื่องการปนเปื้อนเชื้อโรค และสารเคมี จึงได้เก็บตัวอย่างน้ำใต้ดินรอบบ่อขยะในระยะห่าง 165 เมตร และ 200 เมตร จากบ่อน้ำเสีย ผลการวิเคราะห์คุณภาพน้ำทางห้องปฏิบัติการพบว่า มีลักษณะความเป็นกรด (pH = 5.5) มีการปนเปื้อนเชื้อโคลิฟอร์มแบคทีเรียและ E. coli พบการปนเปื้อนโลหะหลายชนิด ที่สำคัญคือ สารหนู ซึ่งเป็นสารก่อมะเร็ง เมื่อทำการประเมินความเสี่ยงสารมลพิษที่อาจก่อให้เกิดโรคมะเร็ง พบว่าเป็นความเสี่ยงที่ยอมรับไม่ได้ และจากการวิเคราะห์แบบสอบถามพบว่า ระดับผลกระทบทางสิ่งแวดล้อมต่อชุมชนบริเวณรอบบ่อกำจัดมูลฝอย ภาพรวมอยู่ในระดับผลกระทบสูง (Mean=2.24±0.657) ได้ข้อเสนอแนะมาตรการและแนวทางในการป้องกันและลดผลกระทบต่อสุขภาพ และมาตรการการเฝ้าระวังทางสิ่งแวดล้อม ที่มาจากกระบวนการการมีส่วนร่วมของชุมชน ทำให้เกิดการแลกเปลี่ยนเรียนรู้เกี่ยวกับปัจจัยคุกคามสุขภาพ ช่องทางการหาข้อมูลเพิ่มเติม การตรวจสอบข้อมูล สามารถนำไปปฏิบัติและบอกต่อในชุมชนเพื่อป้องกันและลดผลกระทบต่อสุขภาพจากบ่อกำจัดมูลฝอยทั่วไป ดังนั้น หน่วยงานที่เกี่ยวข้องควรมีการติดตามการนำมาตรการไปปฏิบัติ และประเมินผลมาตรการ เพื่อปรับปรุงให้มีประสิทธิภาพ รวมถึงการนำรูปแบบการจัดการด้านอนามัยสิ่งแวดล้อมด้วยกระบวนการประเมินผลกระทบต่อสุขภาพไปใช้ ในพื้นที่ที่มีปัญหาอื่นๆ