การพัฒนารูปแบบการจัดการขยะมูลฝอยเพื่อสร้างสุขภาวะที่ยั่งยืนโดยการมีส่วนร่วม ของพลังเครือข่ายเยาวชน กรณีศึกษา มหาวิทยาลัยราชภัฏมหาสารคาม

บทคัดย่อ

การวิจัยแบบผสมผสานนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อพัฒนารูปแบบการจัดการขยะมูลฝอยเพื่อสร้างสุขภาวะที่ยั่งยืนโดยการมีส่วนร่วมของพลังเครือข่ายเยาวชนจังหวัดมหาสารคาม กรณีศึกษามหาวิทยาลัยราชภัฏมหาสารคาม มี 3 ระยะ คือ (1) ศึกษาสถานการณ์ปัญหาและปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับพฤติกรรมการจัดการขยะมูลฝอย (2) พัฒนารูปแบบการจัดการขยะมูลฝอยเพื่อสร้างสุขภาวะที่ยั่งยืนโดยการมีส่วนร่วมของพลังเครือข่ายเยาวชน และ (3) ประเมินผลของรูปแบบ กลุ่มตัวอย่างคือ นักศึกษาชั้นปีที่ 1-2 และภาคีเครือข่ายการดำเนินงานสุขภาพเครือข่ายบริการปฐมภูมิ ประกอบด้วย ผู้นำนักศึกษาและคณะกรรมการบริหารสุขภาพเครือข่ายบริการปฐมภูมิ จำนวน 1,249 คน เครื่องมือวิจัย คือ แบบสอบถาม แบบสัมภาษณ์เชิงลึก แบบประเมินผล แบบบันทึกการสังเกต และการสนทนากลุ่ม วิเคราะห์ข้อมูลด้วยสถิติเชิงพรรณนา สถิติเชิงอนุมาน และการวิเคราะห์เชิงเนื้อหาผลการศึกษาพบว่า กลุ่มตัวอย่างมีระดับความรู้ ความตระหนักรู้ ความรอบรู้ การมีส่วนร่วม และพฤติกรรมการจัดการขยะมูลฝอยของนักศึกษาโดยรวมอยู่ในระดับปานกลาง ขาดการมีส่วนร่วมและบูรณาการระหว่างภาคีเครือข่าย ปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับพฤติกรรมการจัดการขยะมูลฝอยอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ ได้แก่ ผลการเรียนเฉลี่ยสะสมมากกว่าหรือเท่ากับ 2.50 ($\text{OR}_{\text{adj}} = 1.87; 95\%\text{CI} = 1.06\text{--}3.30$) ระดับความตระหนักรู้ ($\text{OR}_{\text{adj}} = 4.51; 95\%\text{CI} = 3.03\text{--}6.73$) ระดับการมีส่วนร่วม ($\text{OR}_{\text{adj}} = 1.63; 95\%\text{CI} = 1.01\text{--}2.63$) และระดับความรอบรู้ ($\text{OR}_{\text{adj}} = 3.98; 95\%\text{CI} = 2.19\text{--}7.24$)รูปแบบการจัดการขยะมูลฝอยเพื่อสร้างสุขภาวะที่ยั่งยืนโดยการมีส่วนร่วมของพลังเครือข่ายเยาวชนที่พัฒนาขึ้น คือ RMU–WELL Model ภายหลังการทดลองใช้รูปแบบ พบว่า คะแนนเฉลี่ยความรู้เพิ่มขึ้น 1.48 คะแนน ($95\%\text{CI} = 1.11\text{--}2.85$) ความตระหนักรู้เพิ่มขึ้น 1.45 คะแนน ($95\%\text{CI} = 1.30\text{--}1.60$) ความรอบรู้เพิ่มขึ้น 1.44 คะแนน ($95\%\text{CI} = 1.29\text{--}1.59$) การมีส่วนร่วมเพิ่มขึ้น 2.67 คะแนน ($95\%\text{CI} = 2.52\text{--}2.82$) และพฤติกรรมการจัดการขยะมูลฝอยเพิ่มขึ้น 1.35 คะแนน ($95\%\text{CI} = 1.24\text{--}1.46$) อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ ($p < 0.05$) นอกจากนี้ยังพบว่า ปริมาณขยะมูลฝอยลดลงร้อยละ 1.55 และอัตราการเกิดขยะมูลฝอยต่อคนลดลงจาก 0.94 เป็น 0.74 กิโลกรัมต่อคนต่อวันสะท้อนประสิทธิผลของรูปแบบในการนำไปใช้จริงเกิดผลลัพธ์เชิงระบบ ได้แก่ การลดปริมาณขยะมูลฝอยต้นทาง การเกิดเครือข่ายเยาวชนต้นแบบ และความร่วมมือของภาคีเครือข่ายรวมถึงการพัฒนานวัตกรรมสนับสนุนการจัดการขยะ รูปแบบ RMU–WELL Model จึงเป็นรูปแบบที่มีประสิทธิผลและศักยภาพในการขยายผล เพื่อพัฒนาการจัดการขยะมูลฝอยและส่งเสริมสุขภาวะอย่างยั่งยืนในสถาบันการศึกษาและชุมชน