มหิดลโมเดล: รูปแบบการป้องกันและแก้ไขปัญหาการตั้งครรภ์ของวัยรุ่นในพื้นที่อย่างบูรณาการ

บทคัดย่อ

มหิดลโมเดล เป็นการนำงานวิจัยของ 7 คณะ/สถาบัน ของมหิดลมาสร้างรูปแบบการปฏิบัติจริงในพื้นที่เทศบาลตำบลศาลายา เพื่อให้เกิดการบูรณาการเชื่อมโยงเสริมพลังซึ่งกันและกันในการป้องกันและแก้ไขปัญหาการตั้งครรภ์ในวัยรุ่น ดังนี้ (1) ฐานครอบครัว ได้นำผลงานวิจัย เรื่องการสื่อสารและความสัมพันธ์ในครอบครัว มาทำการศึกษาแบบ RCT ใน 168 ครอบครัวที่มีลูกอายุ 10-18 ปี 179 คน ครอบครัวในกลุ่มศึกษาได้รับคู่มือครั้งละเล่มทุก 2 สัปดาห์ รวม 5 เล่ม เพื่อแนะนำและบันทึกกิจกรรมร่วมกับลูกวัยรุ่น พบว่า กลุ่มศึกษามีความสัมพันธ์ที่ดีและสื่อสารกับลูกมากกว่ากลุ่มควบคุม (p<0.004) มีความตระหนักในพฤติกรรมของลูกและมีการดูแลที่ดีขึ้นกว่ากลุ่มควบคุมแต่ไม่มีนัยสำคัญ (2) ฐานชุมชน พัฒนากลุ่มอาสาสมัคร 79 คน ใน 11 ชุมชนจัดตั้งเป็น ‘ศูนย์พัฒนาครอบครัวชุมชน’ 4 ศูนย์ เพื่อเฝ้าระวังและให้การดูแลปกป้อง เสริมพลังวัยรุ่นในชุมชน สำรวจพื้นที่ดีและเสี่ยงในชุมชน รวมทั้งทำโครงการเพื่อพัฒนาวัยรุ่นในชุมชน โดยได้รับการสนับสนุนงบประมาณจากเทศบาลตำบลศาลายาในการจัดกิจกรรมเพื่อความยั่งยืน (3) ฐานโรงเรียน พัฒนาคลินิกวัยรุ่นในโรงเรียน ตามระบบเดิมของกระทรวงศึกษาธิการ คือ ระบบคัดกรอง ระบบการดูแลช่วยเหลือเน้นในทุกสาระวิชา และระบบส่งต่อ เพื่อให้ครูและนักเรียนมีความรู้เรื่องเพศศึกษา นักเรียนมีความนับถือตนเอง และทักษะชีวิตในการป้องกันการมีเพศสัมพันธ์และการตั้งครรภ์ สร้างระบบส่งต่อภายนอกกับโรงพยาบาลพุทธมณฑล เพื่อพัฒนาคุณภาพชีวิตวัยรุ่นที่ตั้งครรภ์ และ (4) ฐานโรงพยาบาลอบรมให้อาสาสมัครสาวสาวของโรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลบ้านสาลวัน ดำเนินการเชิงรุกในการเยี่ยมบ้านเรื่องการคุมกำเนิดแก่กลุ่ม-เสี่ยง ชักชวนให้วัยรุ่นที่ตั้งครรภ์ไปฝากครรภ์เร็วขึ้นรวมถึงการเยี่ยมบ้านหลังคลอด พร้อมกับพัฒนาคลินิกแม่วัยรุ่นในโรงพยาบาลพุทธมณฑล ให้ดูแลวัยรุ่นตั้งครรภ์อย่างเป็นองค์รวมทั้งกาย จิต และเศรษฐสังคม รวมทั้งจัดสวัสดิการค่าเลี้ยงดูลูกของแม่วัยรุ่นแบบมีเงื่อนไข กล่าวคือ ต้องฝากครรภ์มากกว่า 3 ครั้ง คุมกำเนิดกึ่งถาวร เลี้ยงลูกด้วยนมแม่ และพาลูกมาตรวจสุขภาพครบตามกำหนดนัด โดยร่วมมือกับร้านสะดวกซื้อในชุมชน มอบบัตรเติมเงินส่วนบุคคล เดือนละ 700 บาท (เดือนที่ 1-3) และ 1,000 บาท (เดือนที่ 4 ขึ้นไป) กำหนดรายการสินค้าที่จำเป็นเฉพาะอุปกรณ์ที่ใช้เกี่ยวกับเด็ก พบว่า แม่วัยรุ่นในโครงการมีการฝากครรภ์คุณภาพ คลอดครบกำหนด เลี้ยงลูกด้วยนมแม่ ฝังยาคุมกำเนิดกึ่งถาวร และพาลูกไปตรวจสุขภาพและฉีดวัคซีนครบตามนัดมากกว่ากลุ่มเปรียบเทียบ โดยสรุป มหิดลโมเดลสามารถเป็นรูปแบบหนึ่งของการทำงานเครือข่ายการป้องกันและแก้ไขปัญหาการตั้งครรภ์ในวัยรุ่นระดับตำบลได้อย่างมีประสิทธิภาพ