การศึกษาปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับภาวะพึ่งพิงของผู้สูงอายุไทย และคาดการณ์ใน พ.ศ. 2583

บทคัดย่อ

การศึกษานี้มีวัตถุประสงค์เพื่อวิเคราะห์สถานการณ์และปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับภาวะพึ่งพิงของ ผู้สูงอายุไทย และเพื่อคาดการณ์จำนวนผู้สูงอายุที่มีภาวะพึ่งพิงใน พ.ศ. 2583 โดยใช้ข้อมูลทุติยภูมิจากระบบสมุดบันทึกสุขภาพผู้สูงอายุ (blue book) ของกรมอนามัย ระหว่าง พ.ศ. 2564–2567 ครอบคลุมผู้สูงอายุอายุ $\ge 60$ ปี จำนวน 1,491,881 ราย ซึ่งได้รับการประเมินความสามารถในการทำกิจวัตรประจำวัน (Activities of Daily Living: ADL) ผลการศึกษาพบว่า สัดส่วนผู้สูงอายุที่มีภาวะพึ่งพิงมีแนวโน้มคงที่ในช่วง พ.ศ. 2565–2567 ในกลุ่มเพศชายมีผู้สูงอายุติดบ้านร้อยละ 2.2–2.5 และผู้สูงอายุติดเตียงร้อยละ 0.8–0.9 ขณะที่กลุ่มเพศหญิงมีผู้สูงอายุติดบ้านร้อยละ 3.2–3.5 และผู้สูงอายุติดเตียงร้อยละ 1.0–1.2 ผลการวิเคราะห์ด้วย Multinomial logistic regression พบว่า ผู้สูงอายุเพศหญิงมีความเสี่ยงเป็นกลุ่มติดบ้านมากกว่าเพศชาย 1.19 เท่า (95%CI: 1.09–1.29) และผู้สูงอายุอายุ $\ge 85$ ปี เมื่อเทียบกับกลุ่มอายุ 60–64 ปี มีความเสี่ยงเป็นกลุ่มติดบ้าน 14.03 เท่า (95%CI: 11.03–17.85) และเป็นกลุ่มติดเตียง 5.61 เท่า (95%CI: 3.84–8.19) นอกจากนี้พบว่า ผู้สูงอายุที่มีกิจกรรมทางกายน้อยหรือไม่มีกิจกรรมทางกายเลย บริโภคผักผลไม้น้อยกว่า 3 วัน/สัปดาห์ สูบหรือเคยสูบบุหรี่ ดื่มแอลกอฮอล์ มีภาวะซึมเศร้า มีสุขภาพช่องปากผิดปกติ และอาศัยในพื้นที่ที่มีค่า $\text{PM}_{2.5}$ สูง มีความสัมพันธ์กับภาวะพึ่งพิงที่เพิ่มขึ้น จากการคาดการณ์จำนวนผู้สูงอายุที่มีภาวะพึ่งพิง ใน พ.ศ. 2583 ด้วย deterministic model พบว่า จะมีผู้สูงอายุติดบ้านในกลุ่มเพศชายประมาณ 94,000 ราย และเพศหญิงประมาณ 210,000 ราย ส่วนผู้สูงอายุติดเตียงในกลุ่มเพศชายจะเพิ่มขึ้นเป็น 370,000 ราย และเพศหญิง 211,000 ราย ซึ่งสะท้อนให้เห็นแนวโน้มภาวะพึ่งพิงที่เพิ่มสูงขึ้น โดยเฉพาะในกลุ่มผู้สูงอายุติดเตียงเพศชาย ผลการศึกษานี้ชี้ให้เห็นถึงความสำคัญของการใช้ฐานข้อมูลสุขภาพระดับประเทศที่เก็บรวบรวมอย่างเป็นระบบในการวิเคราะห์ปัจจัยเสี่ยงและการคาดการณ์สุขภาพผู้สูงอายุ ซึ่งมีประโยชน์ต่อการเฝ้าระวัง การวางแผนเชิงนโยบาย และการพัฒนาระบบบริการสุขภาพเพื่อรองรับการเพิ่มขึ้นของผู้สูงอายุที่มีภาวะพึ่งพิงในอนาคต การศึกษาต่อไปควรศึกษาประสิทธิผลของมาตรการที่มีเป้าหมายเพื่อลดภาวะพึ่งพิง และขยายการศึกษาในกลุ่มผู้ที่มีอายุก่อนเข้าสู่วัยผู้สูงอายุเพื่อให้การพยากรณ์สุขภาพมีความรอบด้านมากยิ่งขึ้น