วงจรการเข้าสู่ระบบและการคงอยู่ในระบบบริการารดูแลรักษาโรคเบาหวาน: กรณีศึกษาในประเทศไทย

บทคัดย่อ

โรคเบาหวานชนิดที่ 2 เป็นปัญหาสาธารณสุขที่สำคัญทั่วโลกและในไทย ผู้ป่วยเบาหวานที่ไม่ได้รับการดูแลรักษาที่ดีและถูกต้อง อาจเกิดภาวะแทรกซ้อน เช่น จอตาผิดปกติ โรคไต โรคหลอดเลือดสมองและหัวใจ และภาวะแทรกซ้อนที่เท้า การวิจัยนี้มีจุดประสงค์เพื่อศึกษาเส้นทางของผู้ป่วยเบาหวานในประชากรไทย เป็นการวิจัยเชิงวิเคราะห์แบบภาคตัดขวาง แบบ Exploratory survey ในจังหวัดนครสวรรค์ พิษณุโลก นครราชสีมา และกรุงเทพมหานคร ศึกษาในมุมมองของผู้รับบริการและผู้ให้บริการ จำนวนตัวอย่างจากผู้ให้บริการในโรงพยาบาลและในชุมชน (อสม.) 66 คน ตัวอย่างจากผู้รับบริการ (ผู้ที่เสี่ยงเบาหวาน ผู้ที่มีภาวะก่อนเบาหวาน และผู้ป่วยเบาหวาน) จำนวน 265 คน รวมทั้งสิ้น 331 คน การศึกษาเส้นทางของผู้ป่วยประยุกต์จากมาตรการ Reach – Recruit – Test – Treat – Retain (RRTTR) ผลการศึกษาพบว่า ในทั้งสองมุมมอง มีการเข้าถึงบริการตรวจคัดกรองเบาหวาน (Reach) และการตรวจคัดกรองเบาหวาน (Test) มากกว่าร้อยละ 95 ผู้ที่คัดกรองเข้าสู่กระบวนการดูแลรักษา (Treat) มีสองกลุ่มคือ 1) กลุ่มผู้ที่มีความเสี่ยงและมีภาวะก่อนเบาหวาน เข้าสู่วงจร Loop T0 ซึ่งเป็นกระบวนการส่งเสริมสุขภาพ ร้อยละ 100 และ 2) ผู้ป่วยเบาหวานเข้าสู่วงจร Loop T1 ซึ่งเป็นกระบวนการดูแลรักษา และ มีการคงอยู่ในระบบ (Retain) มากกว่าร้อยละ 85 จากความเห็นผู้ให้บริการ มีผู้ป่วยเบาหวานรับการรักษาร้อยละ 68.2 ซึ่งมีสาเหตุจากการไปทำงานต่างถิ่น ลืมวันนัด มียาเดิมเหลือ ข้อเสนอแนะจากการศึกษา คือ พิจารณาจัดทำแนวทางและพัฒนาระบบการขึ้นทะเบียน และการคัดกรอง พัฒนาระบบการรักษาโรคเบาหวานที่เชื่อมโยงฐานข้อมูลกันทั้งประเทศ เพื่อการรักษาที่ไร้รอยต่อ