ประเมินการนำนโยบายการจัดระบบบริการ ด้านการดูแลสุขภาพผู้สูงอายุไปปฏิบัติในเขตสุขภาพ: กรณีศึกษาโรงพยาบาลศูนย์และ โรงพยาบาลทั่วไปขนาดใหญ่ในเขตสุขภาพที่ 7
คำสำคัญ:
การประเมินผล, การนำนโยบายไปปฏิบัติ, ระบบบริการสุขภาพ, ผู้สูงอายุ, โรงพยาบาลบทคัดย่อ
การศึกษานี้เป็นการศึกษาประเมินผลการนำนโยบายการจัดบริการด้านสุขภาพสำหรับผู้สูงอายุของ
โรงพยาบาลศูนย์และโรงพยาบาลทั่วไปขนาดใหญ่ในเขตสุขภาพที่ 7 เฉพาะการจัดตั้งคลินิกผู้สูงอายุในโรงพยาบาล
ตามนโยบายของกรมการแพทย์ในปีงบประมาณ 2566 การวิจัยใช้รูปแบบ Context, Input, Process and Product Model
(CIPP Model) ในการประเมินผล เก็บข้อมูลโดยการสัมภาษณ์และแบบสอบถาม ได้จากกลุ่มตัวอย่าง 347 คน
ประกอบด้วย ผู้บริหาร 3 คน ผู้ปฏิบัติงาน 31 คน และผู้รับบริการ 313 คน ผลการศึกษาพบว่า วัตถุประสงค์ของ
นโยบายมีความชัดเจนและสอดคล้องกับนโยบายระดับชาติและพระราชบัญญัติผู้สูงอายุแห่งชาติ พ.ศ. 2564 และ
ตอบสนองต่อความท้าทายจากสังคมผู้สูงอายุ ผู้ปฏิบัติงานประเมินบริบทของนโยบายอยู่ในระดับสูง (ค่าเฉลี่ย = 4.06,
SD = 0.40) ด้านปัจจัยนำเข้า พบว่า ทรัพยากรมีข้อจำกัด โดยผู้ปฏิบัติงานประเมินความเพียงพอและความพร้อม
ของทรัพยากรในระดับปานกลาง (ค่าเฉลี่ย = 3.33, SD = 0.64) ถึงแม้ว่าความสามารถในการดำเนินงาน
ในเขตสุขภาพได้รับการประเมินในระดับสูง (ค่าเฉลี่ย = 3.55, SD = 0.88) การนำนโยบายไปปฏิบัติได้ดำเนินการผ่าน
คณะกรรมการอำนวยการขับเคลื่อนนโยบายภายใต้กระทรวงสาธารณสุข โดยมีการตรวจสอบและประเมินผลอย่าง
ต่อเนื่อง และการเชื่อมโยงระบบจัดการข้อมูลผ่าน Department of Medical Services Care Tool (DMS Care
Tool) ได้รับการประเมินในระดับปานกลาง (ค่าเฉลี่ย = 2.94, SD = 1.03) ในด้านผลลัพธ์ การคัดกรองและบริการ
ดูแลสุขภาพผู้สูงอายุมีประสิทธิภาพดีขึ้นอย่างมีนัยสำคัญ โดยความพึงพอใจของผู้รับบริการได้รับการประเมินในระดับสูงสุด (ค่าเฉลี่ย = 4.69, SD = 0.43) แม้ว่าจะมีผลลัพธ์เชิงบวก ยังพบปัญหาการบูรณาการระหว่างหน่วยงาน
ที่เกี่ยวข้อง ข้อเสนอแนะคือ การยกระดับประเด็นการจัดบริการด้านสุขภาพสำหรับผู้สูงอายุให้เป็นวาระระดับชาติ
ส่งเสริมการบูรณาการระหว่างหน่วยงาน การกระจายอำนาจให้กับเขตสุขภาพ และการจัดตั้งบริการคลินิกเคลื่อนที่ในชุมชน
เพื่อลดปัญหาการเดินทางไกลของผู้รับบริการ
Downloads
เอกสารอ้างอิง
บุษกร โลหารชุน. แนวทางการตรวจราชการและนิเทศงานกรมการแพทย์ ปีงบประมาณ พ.ศ. 2566 ประเด็น function based: ประเด็นกลุ่มวัย. การประชุมเตรียมความพร้อมการตรวจราชการและนิเทศงาน ประจำปีงบประมาณ 2566; 18 ธ.ค. 2566; โรงแรมแกรนด์ริชมอนด์, นนทบุรี. นนทบุรี:
กรมการแพทย์; 2566. หน้า 1-19.
World Health Organization. Integrated care for older people (ICOPE): guidance for person-centred assessment and pathways in primary care. Geneva: World Health Organization; 2019.
สำนักนิเทศระบบการแพทย์ กรมการแพทย์. สรุปผลการตรวจราชการและนิเทศงาน กรมการแพทย์ ประจำปีงบ-ประมาณ 2561. นนทบุรี: กรมการแพทย์; 2561.
สถาบันเวชศาสตร์สมเด็จพระสังฆราชญาณสังวรเพื่อผู้สูงอายุ กรมการแพทย์. แนวทางการจัดบริการคลินิกผู้สูงอายุ (comprehensive geriatric clinic). พิมพ์ครั้งที่ 1. กรุงเทพมหานคร:ซีจีทูล; 2564.
กองยุทธศาสตร์และแผนงาน กรมการแพทย์. นโยบายมุ่งเน้นกรมการแพทย์ ประจำปีงบประมาณ 2566. นนทบุรี:กรมการแพทย์; 2566.
สำนักการแพทย์เขตสุขภาพที่ 7. บทสรุปสำหรับผู้บริหาร ปีงบประมาณ 2566 รอบที่ 2 เขตสุขภาพที่ 7 ประเด็นที่ 3:สุขภาพกลุ่มวัยและการยกระดับบริการผู้สูงอายุ. ขอนแก่น:สำนักการแพทย์เขตสุขภาพที่ 7; 2566.
สถาบันเวชศาสตร์สมเด็จพระสังฆราชญาณสังวรเพื่อผู้สูงอายุ กรมการแพทย์. รายงานผลการตรวจราชการและนิเทศงาน กรมการแพทย์ ไตรมาสที่ 3 ปีงบประมาณ พ.ศ. 2566 ประเด็น Function based: ประเด็นกลุ่มวัย. นนทบุรี: กรมการแพทย์; 2566.
สถาบันเวชศาสตร์สมเด็จพระสังฆราชญาณสังวรเพื่อผู้สูงอายุ กรมการแพทย์. การศึกษาความสำเร็จในการแปลงนโยบาย
ด้านสุขภาพผู้สูงอายุสู่การปฏิบัติของโรงพยาบาลในสังกัดกระทรวงสาธารณสุข: กรณีศึกษาคลินิกผู้สูงอายุ. นนทบุรี:กรมการแพทย์; 2556.
ปานใจ ถิ่นนัยธร, จิราภรณ์ เสนีย์, สุกัญญา จิตรแก้ว, เบญจา รักษานาม. การพัฒนารูปแบบการจัดการดูแลผู้สูงอายุที่มีภาวะพึ่งพิงพื้นที่ศูนย์สุขภาพชุมชน โรงพยาบาลกันตัง จังหวัดตรัง. วารสารวิทยาศาสตร์สุขภาพและการศึกษา 2568;5(1):119-32.
Stufflebeam DL, Shinkfield AJ. Stufflebeam's improvement-oriented evaluation. In: Stufflebeam DL, Shinkfield AJ, editors. Systematic evaluation: a self-instructional guide to theory and practice. Dordrecht: Springer Netherlands; 1985. p. 151-207.
Krejcie RV, Morgan DW. Determining sample size for research activities. Educ Psychol Meas 1970;30(3):607-
กระทรวงสาธารณสุข. Health Data Center (HDC) [อินเทอร์เน็ต]. 2566 [สืบค้นเมื่อ 17 พ.ย. 2566]. แหล่งข้อมูล: https://hdcservice.moph.go.th/hdc/main/index.php
สถาบันเวชศาสตร์สมเด็จพระสังฆราชญาณสังวรเพื่อผู้สูงอายุ. ผู้สูงอายุที่ผ่านการคัดกรอง พบว่า เสี่ยงต่อการเกิดภาวะสมองเสื่อมและหกล้มได้รับการดูแลรักษาในคลินิกผู้สูงอายุ ปี 2565-2566. นนทบุรี: กรมการแพทย์; 2566.
Van Meter DS, Van Horn CE. The policy implementation process: a conceptual framework. Admin Soc 1975;6(4):445-88.
ผดุงศิษฏ์ ชำนาญบริรักษ์, บัวรพรรณ มณีรัตน์, วรวรรณ แสงลี. การประเมินผลโครงการพัฒนาเครือข่ายพยาบาลชุมชนในการขับเคลื่อนอำเภอจัดการสุขภาพของเขตสุขภาพที่ 7. วารสารคณะพยาบาลศาสตร์ มหาวิทยาลัยบูรพา 2564;28(3):16-26.
ปิยะนุช เรืองโพน, ธัญญลักษณ์ สารศร, ฐิตาภรณ์ ดาหาญ.การขับเคลื่อนนโยบายพัฒนาคุณภาพชีวิตผู้สูงอายุไปสู่การปฏิบัติในเขตเทศบาลนครสกลนคร. วารสารมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์มหาวิทยาลัยนครพนม 2564;11(1):129-43.
ณัฐนันท์ สุตะวงศ์. การพัฒนาข้อเสนอแนะเชิงนโยบายเพื่อการใช้นวัตกรรมการจัดการบริการสุขภาพในการยกระดับคุณภาพการดำเนินงานของเขตสุขภาพที่ 8. วารสารวิชาการสาธารณสุข 2567;33(4):745-66.
Parasuraman A, Zeithaml VA, Berry LL. A conceptual model of service quality and its implications for future research.
J Mark 1985;49(4):41-50.
นภัค นิธิวรวีรธร. การประเมินผลระบบการดูแลผู้สูงอายุแบบองค์รวม เขตสุขภาพที่ 9. วารสารศูนย์อนามัยที่ 9: วารสารส่งเสริมสุขภาพและอนามัยสิ่งแวดล้อม 2562;13(31):105-18.
ราณี วงศ์คงเดช, ดรุณี ผ่องพรพิทักษ์, อดิศร วงศ์คงเดช.บทเรียนการดำเนินงานตามนโยบายดูแลสุขภาพผู้สูงอายุระยะยาว เขตสุขภาพที่ 7. วารสารวิจัยสาธารณสุขศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฏอุบลราชธานี 2564;10(1):142-54.
บรรจบ แสนสุข, มนตรี นามสว่าง, ทวีศักดิ์ วิริยะเกียรติศิริ.การประเมินผลการดำเนินงานตามนโยบายการพัฒนาระบบสุขภาพชุมชนสู่ระบบบริการสุขภาพอย่างไร้รอยต่อสำหรับผู้สูงอายุ จังหวัดยโสธร. วารสารวิชาการสาธารณสุขชุมชน 2566;9(3):116-29.
ดาวน์โหลด
เผยแพร่แล้ว
วิธีการอ้างอิง
ฉบับ
บท
การอนุญาต
ลิขสิทธิ์ (c) 2026 กระทรวงสาธารณสุข
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
